„Ustawa Rządowa”

„Ustawa Rządowa”, czystopis konstytucji, rękopis o wymiarach 23,5 x 39 cm, umieszczony w księdze zawierającej m.in. czystopisy i bruliony konstytucji sejmu z 1790-1791 r., przechowywany w zespole Archiwum Sejmu Czteroletniego, t. XX, k. 91-101

Egzemplarz z Archiwum Sejmu, podpisy marszałków.

Zobacz skany: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21

„Ustawa Rządowa”

„Ustawa Rządowa”, oryginał, j. polski, rękopis o wymiarach 40 x 25 cm, umieszczony w księdze zawierającej ustawy sejmu z 1791 r., przechowywany w zbiorze Archiwum Publiczne Potockich, sygn. 100, t. 2, s. 74 –84

Egzemplarz z Archiwum Potockich, podpisy marszałków i deputowanych.

Zobacz skany: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11

„Ustawa Rządowa”

„Ustawa Rządowa”, oryginał, j. polski, rękopis o wymiarach 40 x 25cm, umieszczony w księdze zawierającej ustawy sejmu uchwalone od 16 XII 1790 do 29 V 1792 r., przechowywany w zbiorze Tzw. Metryka Litewska dział VII, sygn. 4, k. 75-82

Egzemplarz, który po zakończeniu sejmu został przekazany do Metryki Koronnej, podpisy marszałków i deputowanych.

Zobacz skany: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16

„Ustawa Rządowa” 3 Maja 1791 r.

Dorobek ustawodawczy obradującego w latach 1788-1792 pod węzłem konfederacji sejmu, zwanego zazwyczaj Czteroletnim lub Wielkim, obejmuje 489 uchwalonych konstytucji. Tylko jeden spośród uchwalonych wtedy aktów prawnych zyskał nieśmiertelność, stając się w wieku XIX, w czasach zaborów, punktem odniesienia oraz źródłem natchnienia i inspiracji. Po odzyskaniu niepodległości dzień jego przyjęcia stał się polskim świętem narodowym. Mowa oczywiście o uchwalonej w dniu 3 V 1791 r. „Ustawie Rządowej”, znanej powszechnie jako Konstytucja 3 Maja. Archiwum Główne Akt Dawnych ze względu na przechowywanie w swoim zasobie wielu cennych materiałów archiwalnych dotyczących Konstytucji, w tym oryginalnych rękopiśmiennych egzemplarzy tekstu, jest w sposób szczególny predestynowane do upowszechniania wiedzy o Konstytucji 3 Maja i o czasach, w których została ona uchwalona. Celem tej prezentacji jest pokazanie wybranych dokumentów pozwalających na ukazanie dróg prowadzących do uchwalenia po ponad dwóch latach obrad pierwszej na kontynencie europejskim przyjętej w sposób demokratyczny nowoczesnej konstytucji i jej dalszych losów. Pochodzą one z zespołów i zbiorów archiwalnych zawierających materiały pochodzące z epoki Sejmu Czteroletniego. Są to między innymi Archiwum Sejmu Czteroletniego, akta pozostałe po funkcjonującej podczas obrad i obsługującej senatorów oraz posłów kancelarii a także Archiwum Publicznym Potockich zawierające liczne materiały związane z osobą Ignacego Potockiego, jednego z najważniejszych twórców Konstytucji.

Rękopiśmienne oryginały

Przechowywane obecnie w Archiwum Głównym Akt Dawnych trzy rękopiśmienne egzemplarze oryginalne Konstytucji 3 Maja należą do trzech różnych zespołów archiwalnych. Odmiennie toczyły się ich losy, mają jednak jedną cechę wspólną. Wszystkie trafiły do AGAD i są tu przechowywane do dnia dzisiejszego. Niewątpliwie najważniejszy z nich znajduje się w dziale VII tzw. Metryki Litewskiej, w księdze nr 4, będącej drugą częścią zbioru uchwalonych na sejmie konstytucji. W ostatnich latach istnienia dawnej Rzeczypospolitej był on przechowywany przez najwyższe władze państwa, a po upadku Powstania Kościuszkowskiego został wywieziony do Rosji, skąd wrócił dopiero po Traktacie Ryskim. Drugi egzemplarz znalazł się w rękach jednego z uczestników obrad sejmowych, Stanisława Kostki Potockiego i wszedł do jego zbiorów wilanowskich. Dzielił losy tych zbiorów aż do momentu ich upaństwowienia po II Wojnie Światowej na podstawie dekretu o reformie rolnej. Znajduje się on w tomie II rękopisu nr 100 Archiwum Publicznego Potockich, będącego również zbiorem konstytucji sejmowych. Trzeci - a właściwie pierwszy - egzemplarz jest najmniej znany. Zachował się w tomie XX Archiwum Sejmu Czteroletniego i w przeciwieństwie do dwóch pozostałych jest opatrzony tylko podpisami marszałków sejmowych, nosi też ślady poprawek redakcyjnych. To właśnie z tego egzemplarza sekretarz Sejmu Czteroletniego Antoni Siarczyński odczytał treść na posiedzeniu.