{"id":908,"date":"2015-01-02T02:55:15","date_gmt":"2015-01-02T01:55:15","guid":{"rendered":"http:\/\/agad.gov.pl\/?page_id=908"},"modified":"2022-10-21T10:39:31","modified_gmt":"2022-10-21T08:39:31","slug":"ksiegi-metrykalne","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/agad.gov.pl\/?page_id=908","title":{"rendered":"Ksi\u0119gi metrykalne"},"content":{"rendered":"<p align=\"justify\">&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/agad.gov.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/ulotka_metrykalne.pdf\">Ksi\u0119gi metrykalne przechowywane<br \/>\nw Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"justify\">&nbsp;<\/p>\n<p><!--\n\nKsi\u0119gi metrykalne (czyli ksi\u0119gi do zapisywania fakt\u00f3w urodze\u0144, \u015blub\u00f3w i zgon\u00f3w prowadzone dla okre\u015blonej parafii czy gminy wyznaniowej, kt\u00f3re nast\u0119pnie sta\u0142y si\u0119 dokumentem publiczno-prawnym, s\u0142u\u017c\u0105cym tak\u017ce urz\u0119dowej ewidencji ludno\u015bci) przechowywane w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych maj\u0105 charakter unikatowy. Pochodz\u0105 bowiem z cz\u0119\u015bci Kres\u00f3w Wschodnich dawnej Rzeczypospolitej (przedwojenna Ma\u0142opolska Wschodnia i Wo\u0142y\u0144), obecnie le\u017c\u0105cych na terenie Ukrainy. St\u0105d ksi\u0119gi te  umownie nazywane s\u0105 \u201ezabu\u017ca\u0144skimi\u201d. Ksi\u0119gi wytworzone zosta\u0142y g\u0142\u00f3wnie w kancelariach parafii i gmin wyznaniowych dominuj\u0105cych na tym terenie: rzymskokatolickich (zewidencjonowane odr\u0119bnie dla trzech diecezji), moj\u017ceszowych i ewangelickich (wyznania ewangelicko-augsburskiego oraz ewangelicko-augsburskiego i helweckiego), a tak\u017ce  obrz\u0105dku greckokatolickiego. W AGAD znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c niewielka liczba ksi\u0105g i akt z parafii prawos\u0142awnych, le\u017c\u0105cych na terenie  Wo\u0142ynia i Polesia oraz ksi\u0105g z parafii i gmin tzw. innych wyzna\u0144 i obrz\u0105dk\u00f3w (Ormianie, Autokefaliczna Cerkiew Prawos\u0142awna, Bapty\u015bci, Mennonici, Ewangeliczni Chrze\u015bcijanie).\n\nWszystkie te ksi\u0119gi zgrupowane w dziewi\u0119ciu odr\u0119bnych zespo\u0142ach s\u0105 nabytkiem AGAD z okresu powojennego. Po II wojnie \u015bwiatowej tereny, o kt\u00f3rych mowa, w\u0142\u0105czone zosta\u0142y do ZSRR, a ksi\u0119gi metrykalne dotycz\u0105ce tamtejszej ludno\u015bci, kt\u00f3re r\u00f3\u017cnymi drogami znalaz\u0142y si\u0119 w Polsce, zacz\u0119\u0142o gromadzi\u0107 Archiwum Akt Stanu Cywilnego przy Ministerstwie Administracji Publicznej. W 1950 roku, w zwi\u0105zku z likwidacj\u0105 tego ministerstwa i podlegaj\u0105cego mu archiwum, akta zosta\u0142y przekazane do Urz\u0119du Stanu Cywilnego Warszawa \u2013 \u015ar\u00f3dmie\u015bcie. St\u0105d ksi\u0119gi, od zamkni\u0119cia kt\u00f3rych min\u0119\u0142o 100 lat, przekazywano stopniowo do AGAD, uznanego w 1986 roku za instytucj\u0119 centraln\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 dla gromadzenia dokumentacji ko\u015bcielnej z teren\u00f3w tzw. zabu\u017ca\u0144skich. Ksi\u0119gi m\u0142odsze pozostawa\u0142y w Urz\u0119dzie Stanu Cywilnego m. st. Warszawy (podstawa prawna Dziennik Ustaw nr 36\/1986 poz.180 \"Prawo o aktach stanu cywilnego\", z p\u00f3\u017an. zm.). Zasada precyzyjnego rozdzia\u0142u akt mi\u0119dzy AGAD i USC nie by\u0142a \u015bci\u015ble przestrzegana (np. na pocz\u0105tku lat 80. XX w. USC Warszawa \u2013 \u015ar\u00f3dmie\u015bcie przekaza\u0142 do AGAD wszystkie ksi\u0119gi obrz\u0105dku greckokatolickiego znajduj\u0105ce si\u0119 w jego zasobie, bez wzgl\u0119du na cezur\u0119 czasow\u0105).  Dlatego w zasobie archiwum spotka\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c akta, w kt\u00f3rych wpisy si\u0119gaj\u0105 1945 r. Obecnie do AGAD corocznie przyjmowane s\u0105 tylko te ksi\u0119gi, kt\u00f3re spe\u0142niaj\u0105 wymogi obowi\u0105zuj\u0105cego od 2014 r. ustawodawstwa.\n\nDu\u017cy zesp\u00f3\u0142 ksi\u0105g i dokument\u00f3w kancelaryjnych z terenu rzymskokatolickiej archidiecezji lwowskiej zgromadzi\u0142o w okresie powojennym tak\u017ce Archiwum Pa\u0144stwowe w Przemy\u015blu. Archiwum to przej\u0119\u0142o zbi\u00f3r metryk przechowywanych w okresie mi\u0119dzywojennym w Archiwum Archidiecezjalnym we Lwowie. W 1993 r. ksi\u0119gi metrykalne i akta parafialne z archiwum przemyskiego przekazane zosta\u0142y do Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych.\n\nArchiwum Akt \u201eZabu\u017ca\u0144skich\u201d Urz\u0119du Stanu Cywilnego (obecnie Wydzia\u0142 III Rejestracji i Ksi\u0105g Zabu\u017ca\u0144skich USC m. st. Warszawy) przekazuje do AGAD ksi\u0119gi na podstawie Ustawy z 28 XI 2014 r. - \"Prawo o aktach stanu cywilnego\" (Dz. U., poz. 1741, z p\u00f3\u017an. zm.). Kwestie te reguluje tak\u017ce zarz\u0105dzenie Naczelnego Dyrektora Archiw\u00f3w Pa\u0144stwowych z 26 III 2015 r. <b>Nie udost\u0119pnia si\u0119 w \u017cadnej postaci do osobistego wgl\u0105du wpis\u00f3w do ksi\u0105g urodze\u0144 i akt z nimi zwi\u0105zanych, od kt\u00f3rych zamkni\u0119cia nie up\u0142yn\u0119\u0142o jeszcze 100 lat oraz ksi\u0105g \u015blub\u00f3w i zgon\u00f3w, od kt\u00f3rych zamkni\u0119cia nie min\u0119\u0142o 80 lat.<\/b>\n\nKsi\u0119gi metrykalne urodze\u0144, \u015blub\u00f3w i zgon\u00f3w przybiera\u0142y, w zale\u017cno\u015bci od okresu dziejowego, r\u00f3\u017cne formy. Najstarsze ksi\u0119gi rzymskokatolickie bardzo cz\u0119sto maj\u0105 posta\u0107 dudki s\u0105dowej i zawieraj\u0105 wpisy przemieszane miejscowo\u015bciami, wsp\u00f3lne dla ca\u0142ej parafii, nie uj\u0119te w rubryki. Ksi\u0119gi tego typu podzielone s\u0105 na trzy cz\u0119\u015bci dla poszczeg\u00f3lnych kategorii wpis\u00f3w (chrzt\u00f3w, \u015blub\u00f3w, pogrzeb\u00f3w) i z regu\u0142y prowadzone s\u0105 dwustronnie.  Po wprowadzeniu drukowanego formularza wpisowego (koniec XVIII w.) ksi\u0119gi wszystkich wyzna\u0144 zacz\u0119to prowadzi\u0107 odr\u0119bnie dla ka\u017cdej kategorii wpis\u00f3w (urodzenia, \u015bluby, zgony). Wpisy metrykalne sporz\u0105dzono w \u015bci\u015ble okre\u015blonych rubrykach (s\u0105 one dla wszystkich wyzna\u0144 podobne; r\u00f3\u017cnice dotycz\u0105 jedynie kwestii charakterystycznych dla danego wyznania, np. obrzezania w wyznaniu moj\u017ceszowym). W kancelariach parafii rzymskokatolickich czy ewangelickich (filia\u0142y) zasad\u0105 sta\u0142o si\u0119 oddzielanie zapis\u00f3w dokonywanych dla poszczeg\u00f3lnych miast i wsi wchodz\u0105cych w sk\u0142ad parafii, b\u0105d\u017a w obr\u0119bie tej samej ksi\u0119gi, b\u0105d\u017a poprzez zak\u0142adanie kilku lub kilkunastu ksi\u0105g, zale\u017cnie od wielko\u015bci wsp\u00f3lnoty. W kancelariach gmin moj\u017ceszowych prowadzono wsp\u00f3lne ksi\u0119gi dla ca\u0142ej gminy, bez podzia\u0142u na miejscowo\u015bci. Ksi\u0119gi zachowa\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno w postaci orygina\u0142\u00f3w (pierwopis\u00f3w) jak i kopii (duplikat\u00f3w, wt\u00f3ropis\u00f3w, ekstrakt\u00f3w), przechowywanych w archiwach zwierzchnich urz\u0119d\u00f3w ko\u015bcielnych i \u015bwieckich (dla wyznania moj\u017ceszowego). \n\nW zespo\u0142ach ksi\u0105g metrykalnych znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce, cho\u0107 w niewielkiej ilo\u015bci, indeksy osobowe, a tak\u017ce ksi\u0119gi konfirmacji (dla wyznania ewangelickiego).\n\nStan ilo\u015bciowy ksi\u0105g dla poszczeg\u00f3lnych parafii i gmin jest bardzo r\u00f3\u017cny (od jednej jednostki do nawet kilkudziesi\u0119ciu w przypadku du\u017cej parafii czy gminy, dla kt\u00f3rej zachowa\u0142a si\u0119 w miar\u0119 pe\u0142na dokumentacja); niejednokrotnie brak jest ci\u0105g\u0142o\u015bci chronologicznej, co utrudnia poszukiwania.\n\n<b>Zespo\u0142y ksi\u0105g metrykalnych w AGAD (stan ilo\u015bciowy na 30 IX 2016 r.)<\/b>\n\nKsi\u0119gi metrykalne wyznania rzymskokatolickiego zgrupowane zosta\u0142y w trzech zespo\u0142ach:\n\n\n<ul>\n \t\n\n<li><b>Ksi\u0119gi metrykalne wyznania rzymskokatolickiego z archidiecezji lwowskiej (zesp\u00f3\u0142 nr 301)<\/b>, 1951 j. a. z lat 1604-1945;<\/li>\n\n\n \t\n\n<li><b>Ksi\u0119gi metrykalne wyznania rzymskokatolickiego z diecezji \u0142uckiej i wile\u0144skiej (zesp\u00f3\u0142 nr 436)<\/b>, 1065 j. a. z lat 1799-1915, w tym 87 ksi\u0105g tzw. \"ekstrakt\u00f3w\" czyli kopii ksi\u0105g przechowywanych w kurii diecezjalnej (obejmuj\u0105 lata 1827-1864);<\/li>\n\n\n \t\n\n<li><b>Ksi\u0119gi metrykalne wyznania rzymskokatolickiego z diecezji przemyskiej (zesp\u00f3\u0142 nr 437)<\/b>, 70 j. a. z lat 1590, 1600-1943.<\/li>\n\n\n<\/ul>\n\n\n\n\n<p align=\"justify\">\n\nWpisy do ksi\u0105g prowadzono w \u0142acinie, j. polskim i rosyjskim (diec. \u0142ucka). Ksi\u0119gi urodzonych podzielone s\u0105 na rubryki zawieraj\u0105ce nast\u0119puj\u0105ce informacje: dok\u0142adne daty urodzin i chrztu dziecka, imi\u0119, p\u0142e\u0107, status, wyznanie, imiona i nazwiska rodzic\u00f3w, miejsce ich zamieszkania (nr domu); imiona i nazwiska rodzic\u00f3w chrzestnych i ich zawody. S\u0105 tu te\u017c dane dot. ksi\u0119dza oraz akuszerki.\n\nW ksi\u0119gach za\u015blubin, zawieraj\u0105cych informacje na temat nowo\u017ce\u0144c\u00f3w rubryki formularzy to: imiona i nazwiska nupturient\u00f3w, wyznanie, wiek, stan cywilny, adresy zamieszkania; tak\u017ce dane rodzic\u00f3w i \u015bwiadk\u00f3w \u2013 imiona, nazwiska, zaw\u00f3d.\n\nW ksi\u0119gach zgon\u00f3w rubrykowane formularze zawieraj\u0105 dane zmar\u0142ego (imi\u0119, nazwisko, wyznanie, p\u0142e\u0107, wiek, dok\u0142adnej daty zgonu, miejsce zamieszkania), rodzaj choroby i przyczyn\u0119 \u015bmierci.\n\nKsi\u0119gi z diecezji \u0142uckiej (zab\u00f3r rosyjski) maj\u0105 nieco inny formularz wpisowy.\n\nNajstarsza ksi\u0119ga rzymskokatolicka w zasobie AGAD pochodzi z parafii Rumno (diecezja przemyska). Jest to ksi\u0119ga chrzt\u00f3w: 1590, 1600-1763, \u015blub\u00f3w 1600-1763, zgon\u00f3w\/pogrzeb\u00f3w 1661-1763 dla ca\u0142ej parafii..\n\n<b>Ksi\u0119gi metrykalne parafii obrz\u0105dku greckokatolickiego z archidiecezji lwowskiej, diecezji przemyskiej i stanis\u0142awowskiej (zesp\u00f3\u0142 nr 298)<\/b>, 423 j. a. z lat 1728-1944. Pochodz\u0105 z archidiecezji lwowskiej, diecezji przemyskiej i diecezji stanis\u0142awowskiej (zosta\u0142y zewidencjonowane \u0142\u0105cznie). Ksi\u0119gi prowadzono wed\u0142ug regu\u0142 obowi\u0105zuj\u0105cych w ko\u015bciele katolickim, dlatego metryki sporz\u0105dzano na takich samych formularzach. Pomimo protest\u00f3w duchowie\u0144stwa unickiego j\u0119zykiem obowi\u0105zuj\u0105cym by\u0142a  \u0142acina. Dopiero w ksi\u0119gach z okresu mi\u0119dzywojennego przewa\u017ca j. ukrai\u0144ski. Mo\u017cna spotka\u0107 w nich r\u00f3wnie\u017c wpisy w j. polskim.\n\n<b>Ksi\u0119gi metrykalne gmin wyznania moj\u017ceszowego (zesp\u00f3\u0142 nr 300)<\/b>, 3214 j. a., z lat 1789-1943 stanowi\u0105 najwi\u0119kszy zbi\u00f3r tego typu akt w AGAD. Sporz\u0105dzone zosta\u0142y przez izraelickie gminy wyznaniowe le\u017c\u0105ce w Galicji Wschodniej (zab\u00f3r austriacki), a w mi\u0119dzywojennych wojew\u00f3dztwach: tarnopolskim, stanis\u0142awowskim, lwowskim. Najstarsze z ksi\u0105g moj\u017ceszowych maj\u0105 uproszczon\u0105 form\u0119 i zawieraj\u0105 tylko najwa\u017cniejsze informacje dotycz\u0105ce urodzonych, za\u015blubionych czy zmar\u0142ych. Ksi\u0119gi wytworzone p\u00f3\u017aniej, na og\u00f3\u0142 prowadzone by\u0142y wed\u0142ug urz\u0119dowo ustalonego jednolitego schematu obowi\u0105zuj\u0105cego w ka\u017cdej gminie wyznaniowej i zawieraj\u0105 specjalne formularze bardziej rozbudowane pod wzgl\u0119dem tre\u015bci, zbli\u017cone do formularzy rzymskokatolickich. Uwzgl\u0119dniaj\u0105 one wpisy typowe dla wyznania moj\u017ceszowego tj. dotycz\u0105ce faktu obrzezania: dat\u0119, nazwiska obrzezuj\u0105cych, \u015bwiadk\u00f3w obrzezania. Rzecz\u0105 ciekaw\u0105 jest, \u017ce niekiedy wykorzystywano formularze wpis\u00f3w stosowane w kancelariach parafii katolickich, kt\u00f3re poprawiano r\u0119cznie na u\u017cytek wyznania izraelickiego. W XIX w. ksi\u0119gi prowadzone by\u0142y w j. niemieckim (sporadycznie tak\u017ce w polskim). Po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci \u2013 w j. polskim.\n\nR\u00f3wnie\u017c formularze ksi\u0105g metrykalnych wyznania ewangelickiego nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 w zasadniczy spos\u00f3b od ksi\u0105g poprzednio om\u00f3wionych wyzna\u0144. Sporz\u0105dzane by\u0142y na og\u00f3\u0142 w j. niemieckim. Ksi\u0119gi te zewidencjonowane zosta\u0142y w AGAD w dw\u00f3ch zespo\u0142ach:\n\n<b>Ksi\u0119gi metrykalne gmin ewangelicko-augsburskiego i helweckiego wyznania (zesp\u00f3\u0142 nr 299<\/b>, 281 j. a. z lat 1764-1939) pochodz\u0105 z Senioratu Mieszanego (Helweckiego), \u015arodkowego (\u015aredniego), Wschodniego i Zachodniego (podzia\u0142 z lat 30. XX w.). \n\n<b>Ksi\u0119gi metrykalne gmin wyznania ewangelicko-augsburskiego z zachodnich guberni Cesarstwa Rosyjskiego\/wschodnich wojew\u00f3dztw II Rzeczypospolitej (zesp\u00f3\u0142 nr 438)<\/b>, to 268 j. a. z lat 1790-1940. W zespole tym zewidencjonowano r\u00f3wnie\u017c ksi\u0119gi konfirmacji parafii ewangelickiej Wilno z lat 1825- 1940 oraz ksi\u0119gi z gminy Mariampol (filia\u0142y Wi\u0142kowyszki i Kalwaria), kt\u00f3ra w okresie mi\u0119dzywojennym znalaz\u0142a si\u0119 poza granicami Polski (wcze\u015bniej by\u0142a to gubernia suwalska; obecnie Litwa), a tak\u017ce ksi\u0119gi z Windawy (Windau, \u0142otewskie Venispils) w Kurlandii (obecnie \u0141otwa).\n\nW AGAD przechowywane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c <b>ksi\u0119gi metrykalne parafii wyznania prawos\u0142awnego (zesp\u00f3\u0142 nr 302)<\/b>. S\u0105 to 23 j. a. z lat 1823-1913, 1929-1939, pochodz\u0105ce z teren\u00f3w Wo\u0142ynia i Polesia. Ze wzgl\u0119du na fragmentaryczny charakter tego zespo\u0142u ksi\u0119gi metrykalne i akta wytworzone przez kancelarie parafialne zosta\u0142y opracowane wsp\u00f3lnie.\n\nOstatnim zbiorem ksi\u0105g metrykalnych w AGAD s\u0105 <b>Ksi\u0119gi metrykalne i akta parafii i gmin r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144 i obrz\u0105dk\u00f3w (Ormianie, Autokefaliczna Cerkiew Prawos\u0142awna, Bapty\u015bci, Mennonici, Ewangeliczni Chrze\u015bcijanie) z teren\u00f3w tzw. zabu\u017ca\u0144skich (zesp\u00f3\u0142 nr 456)<\/b>, 16 j. a., z lat  1685-1942.\n\nNiestety znaczna cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105g metrykalnych przechowywanych w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych jest w <b>z\u0142ym lub bardzo z\u0142ym stanie zachowania<\/b>: akta s\u0105 poprute, maj\u0105 naderwane lub pozrywane obwoluty, zatart\u0105 oryginaln\u0105 paginacj\u0119 lub foliacj\u0119, niekiedy karty ksi\u0105g s\u0105 w ca\u0142kowitym destrukcie. Wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce uszkodzenia biologiczne. Ksi\u0119gi z ostatnich dop\u0142yw\u00f3w AGAD przejmuje po pracach konserwatorskich i czyszczeniu przeprowadzonym w pracowni konserwatorskiej USC m. st. Warszawy. S\u0105 one r\u00f3wnie\u017c poddawane fumigacji w komorze gazowej, a <b>nast\u0119pnie skanowane i tylko w takiej postaci udost\u0119pniane u\u017cytkownikom.<\/b>\n\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 ksi\u0105g posiada mikrofilmy w Pracowni Naukowej AGAD. Wszystkie (z wyj\u0105tkiem destrukt\u00f3w oraz ksi\u0105g nie udost\u0119pnianych ze wzgl\u0119du na cezur\u0119 czasow\u0105) zosta\u0142y zeskanowane; dost\u0119pne s\u0105 na stronie internetowej archiwum (agad.gov.pl).<\/p>\n\n\n\n\n<p class=\"right\">Opracowanie: Dorota Lewandowska, kierownik oddzia\u0142u II AGAD<\/p>\n\n\n<\/td>\n\n\n--><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Ksi\u0119gi metrykalne przechowywane w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych &nbsp; &nbsp;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":914,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-908","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/908","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=908"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/908\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=908"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}