{"id":872,"date":"2015-01-02T02:54:57","date_gmt":"2015-01-02T01:54:57","guid":{"rendered":"http:\/\/agad.gov.pl\/?page_id=872"},"modified":"2015-01-28T11:38:40","modified_gmt":"2015-01-28T10:38:40","slug":"archiwum-radziwillow-3","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/agad.gov.pl\/?page_id=872","title":{"rendered":"Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n

\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/h1>\n

<\/center><\/p>\n

\nI. Projekt (Jaros\u0142aw Zawadzki<\/i>)<\/b><\/a><\/p>\n

II. Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych w Warszawie (Rafa\u0142 Jankowski<\/i>)<\/b><\/a><\/p>\n

Zarys dziej\u00f3w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu do wyodr\u0119bnienie z tego cz\u0119\u015bci zwanej p\u00f3\u017aniej Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/a>
\nArchiwum Ordynacji Nie\u015bwieskiej w Warszawie w latach 1919-1939<\/a>
\nLosy okupacyjne archiwum (1939-1946 r.)<\/a>
\nArchiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w po 1945 r.<\/a>
\nBibliografia<\/a><\/small><\/p>\n

III. Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w (Rafa\u0142 Jankowski<\/i>)
Dzia\u0142y:<\/b><\/a>
\nI<\/a>, II<\/a>, III<\/a>, IV<\/a>, V<\/a>, VI<\/a>, VII<\/a>, VIII<\/a>, X<\/a>, XI<\/a>, XII<\/a>, XIII<\/a>, XIV<\/a>, XV<\/a>, XVI<\/a>, XVII<\/a>, XVIII<\/a>, XIX<\/a>, XX<\/a>,
\nXXI<\/a>, XXIII<\/a>, XXIV<\/a>, XXV<\/a>, XXVI<\/a>, XXVII<\/a>, XXIX<\/a>, XXXIV<\/a>, R\u0119kopisy Biblioteczne<\/a><\/small><\/p>\n

IV. Iwentarz Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w – Papiery Fleminga (Teresa Zieli\u0144ska)<\/i><\/b><\/a><\/p>\n\n

I. Projekt<\/a><\/h3>\n

\u00a0 W roku 2001 Naczelna Dyrekcja Archiw\u00f3w Pa\u0144stwowych<\/b>, kt\u00f3rej podlegaj\u0105 Archiwa Pa\u0144stwowe w Polsce oraz Pa\u0144stwowy Komitet do Spraw Archiw\u00f3w i Biurowo\u015bci Republiki Bia\u0142orusi<\/b> wraz z Fundacj\u0105 "Dialog"<\/i><\/b> rozpocz\u0119\u0142y wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie maj\u0105ce na celu udost\u0119pnienie mi\u0119dzynarodowej spo\u0142eczno\u015bci badaczy zespo\u0142\u00f3w archiwalnych powsta\u0142ych z dawnego Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w przechowywanych w archiwach Polski i Bia\u0142orusi wraz z inwentarzami i innymi pomocami archiwalnymi do tych zespo\u0142\u00f3w. Do wsp\u00f3\u0142pracy przyst\u0105pi\u0142 tak\u017ce Departament Archiw\u00f3w Litwy przy Rz\u0105dzie Republiki Litewskiej<\/b>, a ch\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania zg\u0142osi\u0142 r\u00f3wnie\u017c Pa\u0144stwowy Komitet Archiw\u00f3w Ukrainy<\/b>. Mamy nadziej\u0119, \u017ce wsp\u00f3\u0142praca ta obejmie tak\u017ce archiwa i biblioteki rosyjskie.<\/p>\n

\u00a0 Na roboczym spotkaniu w Mi\u0144sku, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 wiosn\u0105 2001 roku, reprezentowane przez swoich przedstawicieli strony bia\u0142oruska, litewska i polska zaproponowa\u0142y, \u017ce w pierwszej kolejno\u015bci nale\u017cy ujednolici\u0107 pod wzgl\u0119dem informacyjnym w oparciu o mi\u0119dzynarodowy standard opisu archiwalnego i udost\u0119pni\u0107 istniej\u0105ce pomoce ewidencyjne, w postaci baz danych poprzez Internet. Przy planowanym wsp\u00f3lnym opracowaniu pomocy archiwalnych (inwentarzy) dla rozproszonego po r\u00f3\u017cnych archiwach kilku pa\u0144stw \u015brodkowoeuropejskich Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w wst\u0119pnym krokiem powinno by\u0107 zastosowanie jednolitego schematu opisu archiwalnego. Najbardziej oczywiste wydaje si\u0119 skorzystanie z mi\u0119dzynarodowego standardu opisu archiwalnego ISAD(G)<\/a>. Zastosowanie tego mi\u0119dzynarodowego standardu ilustruj\u0105 tabele<\/a> zawieraj\u0105ce zestawienie element\u00f3w ISAD(G) z dotychczas stosowanymi w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych w Warszawie i innych polskich archiwach. W nast\u0119pnej kolejno\u015bci podj\u0119to by wymian\u0119 kopii interesuj\u0105cych strony dokument\u00f3w. Ostateczne decyzje dotycz\u0105ce ram prawno – organizacyjnych w jakich realizowano by to wsp\u00f3lne przedsi\u0119wzi\u0119cie podj\u0119te zostan\u0105 na planowanym na listopad 2001 roku spotkaniu w Warszawie. Wtedy te\u017c okre\u015blone zostan\u0105 potrzeby techniczne i finansowe zainteresowanych stron oraz wst\u0119pny harmonogram prac.<\/p>\n

\u00a0 Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w jest niew\u0105tpliwie najcenniejszym zespo\u0142em archiwalnym prywatnej proweniencji z teren\u00f3w Europy \u015arodkowo – Wschodniej. Rodzina, kt\u00f3ra je zgromadzi\u0142a przez kilka wiek\u00f3w nale\u017ca\u0142a do naj\u015bci\u015blejszej elity w\u0142adzy i maj\u0105tku w Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim i Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w. Jej dobra ziemskie rozsiane by\u0142y od obszar\u00f3w dzisiejszej \u0141otwy poprzez Litw\u0119, Bia\u0142oru\u015b, Ukrain\u0119 a\u017c do Zachodniej Polski. Wchodzili w zwi\u0105zki rodzinne nie tylko z przedstawicielami najwi\u0119kszych polskich i litewskich rodzin magnackich i arystokratycznych, lecz tak\u017ce z domami panuj\u0105cymi, w tym szczeg\u00f3lne z Hohenzollernami. Przedstawiciele tej rodziny wyj\u0105tkowo cz\u0119sto piastowali najwy\u017csze na Litwie godno\u015bci i urz\u0119dy \u015bwieckie. Byli kanclerzami, hetmanami i marsza\u0142kami wielkimi litewskimi, rekordowo cz\u0119sto trzymali w swych r\u0119kach wojew\u00f3dztwo wile\u0144skie (najwy\u017cszy \u015bwiecki urz\u0105d w Wielkim Ksi\u0119stwie). Byli doradcami kr\u00f3l\u00f3w (\u017ceby wspomnie\u0107 tylko szczeg\u00f3lnie bliskich Zygmuntowi Augustowi Miko\u0142aj\u00f3w "Rudego", zm. 1584 i "Czarnego", zm. 1565), byli wybitnymi politykami i wodzami, tu szczeg\u00f3lnie zas\u0142yn\u0105\u0142 Krzysztof "Piorun" Radziwi\u0142\u0142, wojewoda wile\u0144ski i hetman wielki litewski (zm. 1603). Niekt\u00f3rzy z nich znale\u017ali trwa\u0142e miejsce w legendzie i literaturze, jak unie\u015bmiertelnieni przez Henryka Sienkiewicza w Potopie<\/i><\/b> Bogus\u0142aw Radziwi\u0142\u0142 koniuszy wielki litewski i jego brat stryjeczny Janusz, hetman wielki i wojewoda wile\u0144ski. Do legendy sarmatyzmu przeszed\u0142 inny cz\u0142onek rodziny Karol Stanis\u0142aw "Panie Kochanku", wojewoda wile\u0144ski, zm. 1790 r. Nawet upadek Rzeczypospolitej nie z\u0142ama\u0142 pozycji rodziny. Szczeg\u00f3lnie wysok\u0105 uzyskali w zaborze pruskim. Antoni Henryk (zm. 1833) by\u0142 namiestnikiem Wielkiego Ksi\u0119stwa Pozna\u0144skiego a jego dwaj synowie i wnuk osi\u0105gn\u0119li stopie\u0144 generalski w armii pruskiej. A\u017c do lat trzydziestych XX wieku Kancelaria Rzeszy mie\u015bci\u0142a si\u0119 w dawnym, berli\u0144skim, pa\u0142acu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w.\n<\/p>\n

\u00a0 Wszystko to sprawi\u0142o, \u017ce Radziwi\u0142\u0142owie zgromadzili w swoich r\u0119kach niespotykan\u0105 w innych archiwach prywatnych ilo\u015b\u0107 dokument\u00f3w o charakterze publicznym dotycz\u0105cych Rzeczypospolitej, w tym szczeg\u00f3lnie Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, jej ksi\u0119stw lennych Kurlandii i Prus Ksi\u0105\u017c\u0119cych, stosunk\u00f3w Rzeczypospolitej z innymi pa\u0144stwami, w tym z Rosj\u0105, Szwecj\u0105, Turcj\u0105, Chanatem Krymskim, Cesarstwem i innymi. Zgromadzono w nim te\u017c bardzo bogate materia\u0142y do historii gospodarczej, spo\u0142ecznej i kulturalnej pa\u0144stw i narod\u00f3w naszej cz\u0119\u015bci Europy. Wspomnie\u0107 tu nale\u017cy, \u017ce w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce fragmenty archiw\u00f3w innych s\u0142ynnych rodzin, Sapieh\u00f3w, Wi\u015bniowieckich, Po\u0142ubi\u0144skich, czy Sobieskich. Sprawia to, \u017ce nie mo\u017cna sobie w\u0142a\u015bciwie wyobrazi\u0107 rzetelnej pracy historycznej dotycz\u0105cej los\u00f3w Wilekiego Ksi\u0119stwa Litewskiego i Rzeczypospolitej epoki nowo\u017cytnej, w kt\u00f3rej nie wykorzystano by materia\u0142\u00f3w przechowywanych w zespo\u0142ach utworzonych z Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w. Niezwykle skomplikowane i cz\u0119sto dramatyczne losy archiw\u00f3w i bibliotek radziwi\u0142\u0142owskich spowodowa\u0142y, \u017ce wchodz\u0105ce w ich sk\u0142ad dokumenty uleg\u0142y rozproszeniu i obecnie przechowywane s\u0105 w archiwach i bibliotekach publicznych oraz zbiorach prywatnych le\u017c\u0105cych na obszarze od Renu a\u017c po Moskw\u0119 i Petersburg. Jedynie \u015bcis\u0142a mi\u0119dzynarodowa wsp\u00f3\u0142praca mo\u017ce pozwoli\u0107 na udost\u0119pnienie tych przebogatych materia\u0142\u00f3w szerokiej rzeszy u\u017cytkownik\u00f3w. Mamy nadziej\u0119, \u017ce podj\u0119te przez wszystkie strony kroki umo\u017cliwi\u0105 realizacj\u0119 tego planu. <\/p>\n

<\/p>\n

opracowa\u0142 Jaros\u0142aw Zawadzki<\/b>
\nkierownik oddzia\u0142u III w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych w Warszawie<\/b><\/p>\n\n

Powr\u00f3t<\/b><\/a><\/p>\n\n

II. Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych w Warszawie<\/a><\/h3>\n

\nZawarto\u015b\u0107:<\/b><\/p>\n

Zarys dziej\u00f3w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu do wyodr\u0119bnienie z tego cz\u0119\u015bci zwanej p\u00f3\u017aniej Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/a>
\nArchiwum Ordynacji Nie\u015bwieskiej w Warszawie w latach 1919-1939<\/a>
\nLosy okupacyjne archiwum (1939-1946 r.)<\/a>
\nArchiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w po 1945 r.<\/a>
\nBibliografia<\/a><\/p>\n

\u00a0 Archiwum tzw. Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w (oficjalna nazwa funkcjonuj\u0105ca w okresie mi\u0119dzywojennym: "Archiwum Ordynacji Nie\u015bwieskiej w Warszawie") uformowa\u0142o si\u0119 w obecnej postaci w Nie\u015bwie\u017cu w po\u0142owie XIX w., a przewiezienie cz\u0119\u015bci jego zasobu po I wojnie \u015bwiatowej do Warszawy mia\u0142o znaczenie tylko manipulacyjne, nie wynika\u0142o za\u015b z proces\u00f3w archiwotw\u00f3rczych. Do Warszawy Radziwi\u0142\u0142owie przywie\u017ali cz\u0119\u015b\u0107 historyczn\u0105 zasobu archiwum z powodu niepewnej sytuacji na pograniczu (Nie\u015bwie\u017c le\u017ca\u0142 kilka kilometr\u00f3w od granicy i obawiano si\u0119 rabunku przez bandy bolszewik\u00f3w), a g\u0142\u00f3wnie dla zapewnienia splendoru domowi Radziwi\u0142\u0142\u00f3w (zob. np. instytucje o podobnym charakterze w Warszawie: Biblioteka Ordynacji Hr. Krasi\u0144skich, Biblioteka Ordynacji Hr. Przezdzieckich, Biblioteka Ordynacji Hr. Zamoyskich) i u\u0142atwienia korzystania z zasobu tego\u017c ogromnej rzeszy historyk\u00f3w. Proces kszta\u0142towania si\u0119 tego zasobu dokona\u0142 si\u0119 w ci\u0105gu XIX w.<\/p>\n

Zarys dziej\u00f3w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu do wyodr\u0119bnienie z tego cz\u0119\u015bci zwanej p\u00f3\u017aniej Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/a><\/h4>\n

\u00a0 Zas\u00f3b archiwum wyj\u0105tkowo si\u0119ga XV w., liczniejsze akta pochodz\u0105 z XVI w., g\u0142\u00f3wny jednak zr\u0105b tego archiwum tworz\u0105 akta siedemnasto- i osiemnastowieczne. Ci\u0105g\u0142e dzia\u0142y rodzinne sta\u0142y si\u0119 przyczyn\u0105 ma\u0142ej stabilno\u015bci zasobu archiwum. Dzielono je, przenoszono do nowych o\u015brodk\u00f3w. W XVI w. ka\u017cda z linii radziwi\u0142\u0142owskich posiada\u0142a ju\u017c w\u0142asne archiwum, z czasem prawdopodobnie ca\u0142\u0105 siatk\u0119 archiw\u00f3w. Przechodzi\u0142y one skomplikowane dzieje, analogiczne do los\u00f3w rodu. By\u0142y dzielone pomi\u0119dzy cz\u0142onk\u00f3w rodu przy podziale d\u00f3br, wy\u0142\u0105czano z nich akta d\u00f3br sprzedawanych. Jednocze\u015bnie nap\u0142ywa\u0142y do nich akta innych rodzin przy okazji zwi\u0105zk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich, dziedziczenia czy zakupu nowych d\u00f3br. W ten spos\u00f3b trafi\u0142y fragmenty archiw\u00f3w takich rodzin jak: Bieli\u0144scy, Dani\u0142\u0142owiczowie, Flemmingowie, Kiszkowie, Druccy-Lubecy, Ilinicze, Niezabitowscy, Ogi\u0144scy, Pacowie, Po\u0142ubi\u0144scy, Przebendowscy, Sanguszkowie, Sapiehowie, Sobiescy, Szyd\u0142owiecy, Woroniecy, Wittgensteinowie, Zamoyscy, Zawiszowie, \u017b\u00f3\u0142kiewscy, by wymieni\u0107 najwa\u017cniejsze. Dzieje ka\u017cdej z linii rodu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w mia\u0142y wp\u0142yw na losy ich archiw\u00f3w. Linia na Mu\u015bnikach i Goni\u0105dzu wygas\u0142a ju\u017c w po\u0142owie XVI w., a jej dobra przesz\u0142y w obce r\u0119ce. Cz\u0119\u015b\u0107 jej archiwum trafi\u0142a jednak wraz z dobrami (Kiejdany i in.) wniesionymi jako posag w posiadanie linii bir\u017ca\u0144skiej. \u017bywot jej trwa\u0142 d\u0142u\u017cej, bo do schy\u0142ku XVII w. Spadkobierczyni\u0105 ogromnego maj\u0105tku tej linii sta\u0142a si\u0119 Ludwika Karolina Radziwi\u0142\u0142\u00f3wna (1667-1695), ksi\u0119\u017cna neuburska. Po jej \u015bmierci trwa\u0142y przez kilkadziesi\u0105t lat walki, spory i negocjacje o prawa do tych w\u0142o\u015bci, nazwanych "dobrami neuburskimi". Zako\u0144czy\u0142y si\u0119 ostatecznie wykupem d\u00f3br przez Radziwi\u0142\u0142\u00f3w nie\u015bwieskich w 1733 r., od spadkobierc\u00f3w Ludwiki Karoliny na rzecz Hieronima Floriana Radziwi\u0142\u0142a (1715-1760), podczaszego i chor\u0105\u017cego litewskiego, ale dopiero w 1751 r. nast\u0105pi\u0142a ostateczna ratyfikacja uk\u0142adu. Wraz z posiad\u0142o\u015bciami trafi\u0142o do nich r\u00f3wnie\u017c archiwum linii bir\u017ca\u0144skiej.<\/p>\n

\u00a0 Linia na Nie\u015bwie\u017cu i O\u0142yce uzyska\u0142a du\u017ce znaczenie polityczne za czas\u00f3w Miko\u0142aja Radziwi\u0142\u0142a "Czarnego" (1515-1565), marsza\u0142ka i kanclerza wielkiego litewskiego, wojewody wile\u0144skiego. Jego trzej synowie za\u0142o\u017cyli w 1586 r. ordynacje rodowe, czyli dobra obj\u0119te zakazem sprzeda\u017cy i dziedziczone wy\u0142\u0105cznie przez m\u0119skich przedstawicieli rodu. Ordynacje te okaza\u0142y si\u0119 bardzo trwa\u0142e, poniewa\u017c istnia\u0142y do ko\u0144ca II Rzeczypospolitej. Za\u0142o\u017cenie ich da\u0142o pocz\u0105tek trzem nowym liniom radziwi\u0142\u0142owskim. Od Miko\u0142aja Krzysztofa "Sierotki" (1549-1616), marsza\u0142ka nadwornego, wojewody trockiego i wile\u0144skiego, najstarszego syna Miko\u0142aja "Czarnego", wywodzi\u0142a si\u0119 linia nie\u015bwieska; od Albrychta (1558-1592) marsza\u0142ka nadwornego linia o\u0142ycka, a od Stanis\u0142awa (1559-1599) marsza\u0142ka wielkiego litewskiego i starosty \u017cmudzkiego linia klecka. Ju\u017c w 1656 r. zmar\u0142 bezpotomnie ostatni przedstawiciel linii o\u0142yckiej, Albrycht Stanis\u0142aw Radziwi\u0142\u0142 (1593-1656) kanclerz wielki litewski. Po jego \u015bmierci ordynaci na O\u0142yce mieszkali g\u0142\u00f3wnie w Nie\u015bwie\u017cu. W\u0142a\u015bciciele zamku bywali w O\u0142yce stosunkowo rzadko i tylko okazjonalnie. W 1690 r. wygas\u0142a r\u00f3wnie\u017c linia klecka, wraz ze \u015bmierci\u0105 ostatniego jej przedstawiciela, Stanis\u0142awa Kazimierza Radziwi\u0142\u0142a (1648-1690), stolnika i marsza\u0142ka wielkiego litewskiego. Dziedzictwo obu wygas\u0142ych linii przej\u0119li w\u00f3wczas wnukowie Miko\u0142aja Krzysztofa "Sierotki". Micha\u0142 Kazimierz (1625-1680), wojewoda wile\u0144ski, podkanclerzy i hetman polny litewski, ordynat nie\u015bwieski zosta\u0142 wtedy ordynatem o\u0142yckim. Odt\u0105d, do wyga\u015bni\u0119cia w 1813 r. linii nie\u015bwieskiej, ka\u017cdorazowy ordynat nie\u015bwieski by\u0142 zarazem o\u0142yckim. M\u0142odszy brat Micha\u0142a Kazimierza, Dominik Miko\u0142aj (1653-1697), kanclerz wielki litewski, zosta\u0142 ordynatem kleckim i zapocz\u0105tkowa\u0142 lini\u0119 m\u0142odsz\u0105 kleck\u0105, jedyn\u0105 istniej\u0105c\u0105 do dzisiaj. Linia nie\u015bwieska przej\u0119\u0142a wtedy zapewne tak\u017ce przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 archiw\u00f3w o\u0142yckich i kleckich, co jest tym bardziej prawdopodobnie, \u017ce Nie\u015bwie\u017c wraz z okrzepni\u0119ciem rodu i wzrostem jego pozycji, zar\u00f3wno maj\u0105tkowej, jak i politycznej, pe\u0142ni\u0142 od czas\u00f3w Miko\u0142aja Krzysztofa "Sierotki" rol\u0119 centralnego o\u015brodka rodu. Tam te\u017c koncentrowa\u0142o si\u0119 \u017cycie rodzinne, stamt\u0105d zarz\u0105dzano dobrami, tam p\u0142yn\u0119\u0142a korespondencja i odk\u0142adane by\u0142y akta gospodarcze. Akta z tego archiwum by\u0142y wykorzystywane w dzia\u0142alno\u015bci politycznej, gospodarczej i kulturalnej Radziwi\u0142\u0142\u00f3w. Skutkiem tego, archiwum nie\u015bwieskie nabra\u0142o te\u017c wyj\u0105tkowej, centralnej roli dla ca\u0142ego rodu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, a w skarbcu przechowywano najcenniejsze rodowe pami\u0105tki. Tu znalaz\u0142y si\u0119 najstarsze dokumenty rodowe z po\u0142owy XV w. Do twierdzy nie\u015bwieskiej \u015bci\u0105gano w czasie zagro\u017cenia archiwalia i skarby rodu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w.<\/p>\n

\u00a0 Z Karola Stanis\u0142awa Radziwi\u0142\u0142a "Panie Kochanku" (1734-1790) archiwum by\u0142o kilkakrotnie przewo\u017cone z miejsca na miejsce. W latach 1764-1768 by\u0142o sk\u0142adowane w \u017b\u00f3\u0142kwi, Preszowie, Pradze i Dre\u017anie. Ponownie zosta\u0142o wywiezione za granice Rzeczypospolitej w 1769 r. W 1772 i 1792 r. Nie\u015bwie\u017c by\u0142 grabiony przez wojska rosyjskie. Kolejne lata to kl\u0119ska Rzeczypospolitej, kampania napoleo\u0144ska, przewo\u017cenie archiwum z miejsca na miejsce (na prze\u0142omie XVIII i XIX w. by\u0142o kolejno w Krakowie, Warszawie i Nieborowie), kolejna grabie\u017c Nie\u015bwie\u017ca w 1813 r. przez wojska rosyjskie, brak w tym okresie fachowej opieki, spowodowa\u0142o, \u017ce archiwum znalaz\u0142o si\u0119 w op\u0142akanym stanie.<\/p>\n

\u00a0 W okresie dzia\u0142alno\u015bci Komisji i Prokuratorii Poradziwi\u0142\u0142owskiej Massy archiwum zosta\u0142o przewiezione do Wilna, do dyspozycji przewodnicz\u0105cego Komisji Miko\u0142aja Malinowskiego (1799-1865), i tam pozosta\u0142o przez d\u0142u\u017cszy czas, co po\u0142\u0105czone by\u0142o ze znacznym przemieszczeniem, a nawet ubytkami w zasobie. Wtedy niekt\u00f3re cenne archiwalia przesz\u0142y do innych zbior\u00f3w (obecnie Biblioteki Czartoryskich i Biblioteki PAN w Krakowie; Biblioteki Raczy\u0144skich w Poznaniu; Biblioteki PAN w K\u00f3rniku; Biblioteki Uniwersytetu w \u0141odzi; Biblioteki Narodowej, Biblioteki Publicznej m.st. Warszawy, Muzeum Narodowego, Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego i przed wojn\u0105, te\u017c w Bibliotece Ordynacji Krasi\u0144skich w Warszawie wymieniono tylko plac\u00f3wki kulturalne na terenie Polski).<\/p>\n

\u00a0 Dopiero po obj\u0119ciu ordynacji nie\u015bwieskiej przez Wilhelma Radziwi\u0142\u0142a (1791-1870) wr\u00f3ci\u0142o archiwum w 1838 r. do Nie\u015bwie\u017ca. Znajdowa\u0142o si\u0119 ono, wedle \u00f3wczesnego \u015bwiadectwa, w stanie op\u0142akanym. W tym okresie rozpocz\u0119to te\u017c pierwsze powa\u017cne prace nad zasobem, kt\u00f3rego celem by\u0142o uporz\u0105dkowanie i opracowanie go, a nast\u0119pnie wydzielenie ze\u0144 papier\u00f3w zwi\u0105zanych ze sched\u0105 Wittgenstein\u00f3w i przekazanie ich do archiwum wittgensteinowskiego, do S\u0142ucka lub do Werek pod Wilnem. Prace te prowadzili archiwi\u015bci archiwum ordynacji nie\u015bwieskiej, Romuald Symonowicz i Micha\u0142 Szyszko Bohusz (1811-1877). Przekazywanie archiwali\u00f3w Wittgensteinom trwa\u0142o jeszcze w 1871 r. <\/p>\n

\u00a0 Przej\u0119cie ordynacji nie\u015bwieskiej przez Radziwi\u0142\u0142\u00f3w z linii kleckiej poci\u0105gn\u0119\u0142o za sob\u0105 stopniowy dop\u0142yw do Nie\u015bwie\u017ca archiwali\u00f3w w tej linii. By\u0142y to g\u0142\u00f3wnie nowsze (jak archiwum z Berlina przywiezione w 1843 r. zob. inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XII), ale i po cz\u0119\u015bci dawne papiery rodzinno-maj\u0105tkowe. Po trochu zacz\u0119\u0142y sp\u0142ywa\u0107 te\u017c do archiwum w ci\u0105gu XIX w. papiery kolejnych ordynat\u00f3w oraz archiwalizuj\u0105ce si\u0119 akta administracji d\u00f3br.<\/p>\n

\u00a0 Archiwalia zgromadzone w Nie\u015bwie\u017cu pocz\u0119li od 1838 r. opracowywa\u0107 wspomniani, najpierw Romuald Symonowicz z pomocnikami, a od 1860 r. Micha\u0142 Szyszko Bohusz. My\u015bl\u0105 przewodni\u0105 mia\u0142o by\u0107 oddzielenie "archiwum historycznego od administracyjnego". Zrywaj\u0105c z zastanym niew\u0105tpliwie staropolskim uk\u0142adem fascyku\u0142owym i ugrupowaniem archiwali\u00f3w wynikaj\u0105cych z ich proweniencji, dokonali podzia\u0142u ca\u0142o\u015bci materia\u0142\u00f3w na dzia\u0142y wed\u0142ug kryteri\u00f3w formalnych (np. AR Dz. I: "Dokumenty pergaminowe", AR Dzia\u0142y III-V korespondencja, AR Dz. VI: "Diariusze", AR Dz. XXV: "Inwentarze d\u00f3br", AR Dz. XXXIV: "Gazetki pisane"), b\u0105d\u017a rzeczowych (np. AR Dz. "Akta wojskowe", AR Dz. VIII: "Akta dotycz\u0105ce duchowie\u0144stwa", AR Dz.: "Akta posiad\u0142o\u015bci miejskich Radziwi\u0142\u0142\u00f3w") i niekiedy te\u017c proweniencyjne (np. AR Dz. XII: "Archiwum z Berlina przywiezione"). Przetasowanym w ten spos\u00f3b materia\u0142om nadali w obr\u0119bie dzia\u0142\u00f3w uk\u0142ad alfabetyczny b\u0105d\u017a chronologiczny. Trudno teraz oceni\u0107, w jakim stopniu obecna posta\u0107 archiwum jest ich dzie\u0142em, gdy\u017c tylko cz\u0119\u015b\u0107 ich inwentarzy zachowa\u0142a si\u0119, ale autorstwo koncepcji jest niew\u0105tpliwe.<\/p>\n

\u00a0 Pocz\u0105tek XX w. przeni\u00f3s\u0142 archiwum nie\u015bwieskiemu nowe nabytki. Pierwszym z nich by\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 archiwum wittgensteinowskiego, zawieraj\u0105ca g\u0142\u00f3wnie materia\u0142y do dawnych d\u00f3br neuburskich i w og\u00f3le do d\u00f3br allodialnych Radziwi\u0142\u0142\u00f3w nie\u015bwieskich, przekazana staraniem archiwisty pozna\u0144skiego, J\u00f3zefa Paczkowskiego (1861-1933), kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 w 1900 r. jako likwidator masy spadkowej po ks. Piotrze Wittgensteine. Z archiwum w S\u0142ucku przywieziono do Nie\u015bwie\u017ca ponad tysi\u0105c r\u0119kopis\u00f3w z XVI-XVIII w., olbrzymi zbi\u00f3r korespondencji, a ponadto cz\u0119\u015b\u0107 archiwum Wittgenstein\u00f3w z Werek. W 1902 r. Antoni Wilhelm Radziwi\u0142\u0142 (1833-1904) odkupi\u0142 od Piotra Micha\u0142a Radziwi\u0142\u0142a (1833-1904) z Nieborowa za 200 tys. rbs. cz\u0119\u015b\u0107 archiwum nie\u015bwieskiego, wywiezion\u0105 tam przez Micha\u0142a Hieronima Radziwi\u0142\u0142a (1744-1831) w okresie sprawowania opieki nad Dominikiem Hieronimem Radziwi\u0142\u0142em (1786-1813). W 1905 r. przywieziono z Berlina p\u00f3\u017aniejszy dzia\u0142 AR Dz. XIII: "Archiwum familijne sekretne".<\/p>\n

\u00a0 Jeden z kolejnych archiwist\u00f3w nie\u015bwieskich od 1908 r., Antoni Iwanowski po dog\u0142\u0119bnej analizie zawarto\u015bci archiwum, jeszcze przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 dokona\u0142 nowego, bardziej logicznego i przejrzystego podzia\u0142u na dzia\u0142y, co potwierdza spis ewakuowanego archiwum w 1915 r. do Mi\u0144ska Bia\u0142oruskiego. "Archiwum Ordynacji Nie\u015bwieskiej J.O. Ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwi\u0142\u0142\u00f3w Nie\u015bwie\u017c Zamek", bo tak\u0105 oficjaln\u0105 nazw\u0119 nosi\u0142o w tym okresie, podzieli\u0142 na nast\u0119puj\u0105ce dzia\u0142y, kt\u00f3re nazwa\u0142:<\/p>\n

\n\tDzia\u0142 I: "Dokumenty na pergaminie i zwyk\u0142ym papierze";
\n\tDzia\u0142 II: "Dokumenty historyczne"<\/a>;
\n\tDzia\u0142 III: "Listy monarch\u00f3w i ich rodzin";
\n\tDzia\u0142 IV: "Listy ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwi\u0142\u0142\u00f3w";
\n\tDzia\u0142 V: "Listy r\u00f3\u017cnych os\u00f3b";
\n\tDzia\u0142 VI: "Diariusze";
\n\tDzia\u0142 VII: "Akta wojskowe";
\n\tDzia\u0142 VIII: "Akta dotycz\u0105ce duchowie\u0144stwa, ko\u015bcio\u0142\u00f3w, klasztor\u00f3w etc.";
\n\tDzia\u0142 IX: "Akta dotycz\u0105ce w\u0142o\u015bcian";
\n\tDzia\u0142 X: "Dokumenty obcych dom\u00f3w";
\n\tDzia\u0142: XI: "Dokumenty familijne ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwi\u0142\u0142\u00f3w";
\n\tDzia\u0142 XII: "Archiwum familijne (radziwi\u0142\u0142owskie) z Berlina przywiezione";
\n\tDzia\u0142 XIII: "Archiwum familijne sekretne";
\n\tDzia\u0142 XIV: "Akta dotycz\u0105ce opieki nad ks. Dominikiem i Prokuratorii masy radziwi\u0142\u0142owskiej";
\n\tDzia\u0142: XV: "Akta ordynacji nie\u015bwieskiej i o\u0142yckiej (Akta dziedziczne)";
\n\tDzia\u0142 XVI: "Akta ordynacji kleckiej i dawidgr\u00f3deckiej";
\n\tDzia\u0142 XVII: "Akta dotycz\u0105ce starostwa i ekonomii ks. Radziwi\u0142\u0142om nadawanych";
\n\tDzia\u0142 XVIII: "Akta dotycz\u0105ce pa\u0142ac\u00f3w, dom\u00f3w, plac\u00f3w etc. Radziwi\u0142\u0142owskich";
\n\tDzia\u0142 XIX: "Akta dotycz\u0105ce radziwi\u0142\u0142owskich fabryk i zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych";
\n\tDzia\u0142 XX: "Akta dotycz\u0105ce handlu sp\u0142awnego";
\n\tDzia\u0142 XXI: "Akta dotycz\u0105ce rzemie\u015blnik\u00f3w i s\u0142ug radziwi\u0142\u0142owskich";
\n\tDzia\u0142 XXII: "Akta dotycz\u0105ce oficjalist\u00f3w i gracjalist\u00f3w radziwi\u0142\u0142owskich";
\n\tDzia\u0142 XXIII: "Dokumenty do d\u00f3br radziwi\u0142\u0142owskich s\u0142u\u017c\u0105ce";
\n\tDzia\u0142 XXIV: "Plany d\u00f3br radziwi\u0142\u0142owskich";
\n\tDzia\u0142 XXV: "Inwentarze";
\n\tDzia\u0142 XXVI: "Rejestry skarb\u00f3w i wszelkiego ruchomego maj\u0105tku";
\n\tDzia\u0142 XXVII: "Sumariusze dokument\u00f3w i wykazy archiwalne";
\n\tDzia\u0142 XXVIII: "Akta administracyjne";
\n\tDzia\u0142 XXIX: "Akta ekonomiczne";
\n\tDzia\u0142 XXX: "Akta le\u015bne";
\n\tDzia\u0142 XXXI: "Akta prawne";
\n\tDzia\u0142 XXXII: "Akta kasowe";
\n\tDzia\u0142 XXXIII: "Miscellanea";
\n\tDzia\u0142 XXXIV: "Dawne gazety i druki";
\n\tDzia\u0142 XXXV: "Papiery nie uporz\u0105dkowane".<\/p>\n

\u00a0 Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dw\u00f3ch pomieszcze\u0144 magazynowych mi\u0119dzy pokojami archiwisty a gabinetem (pracowni\u0105 naukow\u0105), kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy bibliotek\u0105 a archiwum. Mie\u015bci\u0142o si\u0119 ono nad bram\u0105 wjazdow\u0105 do zamku nie\u015bwieskiego z oknami wychodz\u0105cymi na dziedziniec. Ca\u0142o\u015b\u0107 zasobu archiwum mie\u015bci\u0142a si\u0119 w 36 szafach.<\/p>\n

\u00a0 W czasie pierwszej wojny \u015bwiatowej, gdy w sierpniu 1915 r. front zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do Nie\u015bwie\u017ca rz\u0105d rosyjski nakaza\u0142 ewakuacj\u0119 zbior\u00f3w nie\u015bwieskich. Dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu kustosza archiwum Antoniego Iwanowskiego i Marii R\u00f3\u017cy (Biszeta) z Branickich Radziwi\u0142\u0142owej (1863-1941) ewakuacja archiwali\u00f3w przebieg\u0142a bez przeszk\u00f3d i strat. Wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 zbior\u00f3w nie\u015bwieskich znalaz\u0142a przytu\u0142ek w Mi\u0144sku Bia\u0142oruskim u mnich\u00f3w w klasztorze \u015bw. Ducha. Wywieziono tam 78 pak dokument\u00f3w, 18 pak wywi\u00f3z\u0142 Edward Bohdanowicz 30 VIII 1915 r. do Bia\u0142ej Cerkwi a 16 pak znalaz\u0142o si\u0119 w Moskwie co daje 112 pak dokument\u00f3w.<\/p>\n

<\/p>\n

Archiwum Ordynacji Nie\u015bwieskiej w Warszawie w latach 1919-1939<\/a><\/h4>\n

<\/p>\n

\u00a0 W 1919 r. po zaj\u0119ciu Mi\u0144ska Bia\u0142oruskiego przez wojska polskie, przewieziono archiwum do Warszawy z wyj\u0105tkiem, jak podaje Karol Buczek dzia\u0142\u00f3w: IX, XV, XVI, XVII, XXII, XXIII, XXIV, XXVII, XXVIII, XXIX, XXX (na li\u015bcie Boles\u0142awa Taurogi\u0144skiego jest w Nie\u015bwie\u017cu Dz. XII a brak dzia\u0142\u00f3w: XV, XXIV, XXVII i ta informacja jest bli\u017csza prawdzie, gdy\u017c pokrywa si\u0119 [z wyj\u0105tkiem dzia\u0142u XXVII] z wykazem dzia\u0142\u00f3w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu, kt\u00f3re nie znajduj\u0105 si\u0119 w Archiwum Ordynacji Nie\u015bwieskiej w Warszawie podpisanym przez B\u00fcttk\u00fcsa kierownika Urz\u0119du Archiwalnego [Archivamt] w Warszawie), XXXI, XXXII, XXXIII, XXXV, kt\u00f3re wr\u00f3ci\u0142y do Nie\u015bwie\u017ca i umieszczono w Miejskim Muzeum Pedagogicznym przy ul. Jezuickiej 4, gdzie pozosta\u0142y do 1922 r. W okresie mi\u0119dzywojennym, a raczej w czasie II wojny \u015bwiatowej (po 10 II 1942 r.) dowiezione nast\u0119puj\u0105ce dzia\u0142y: XII, XV, XVI, XVII, XXIII, XXVII, XXIX (fragment) i XXXIV.<\/p>\n

\u00a0 Na skutek domagania si\u0119 historyk\u00f3w i instytucji naukowych polskich, m.in. Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci, oraz delegacji polskiej w Moskwie przeprowadzaj\u0105cej rewindykacj\u0119 zabytk\u00f3w historycznych ewakuowanych przez Rosj\u0119, Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w zosta\u0142o przeniesione do Pa\u0142acu Janusza Franciszka Radziwi\u0142\u0142a (1880-1967) w Warszawie na ul. Biela\u0144skiej 14 z wyj\u0105tkiem najcenniejszych dokument\u00f3w do kt\u00f3rych zaliczono akty unii lubelskiej i horodelskiej oraz przywilej na przechowywanie przywilej\u00f3w ziemskich, wydany rzekomo w 1551 r., kt\u00f3re z\u0142o\u017cono w opiecz\u0119towanym pudle w 1927 r. na przechowanie do Biblioteki Ordynacji hr. Krasi\u0144skich w Warszawie. Archiwum le\u017ca\u0142o w pa\u0142acu w skrzyniach, gdzie opiekowa\u0142 si\u0119 nimi dawny archiwista nie\u015bwieski Antoni Iwanowski i w wyj\u0105tkowych przypadkach udost\u0119pniane by\u0142o dla poszukiwa\u0144 historycznych, np. w celu dostarczenia materia\u0142\u00f3w do rewindykacji zabytk\u00f3w nie\u015bwieskich delegacji polskiej znajduj\u0105cej si\u0119 w Moskwie. W listopadzie 1929 r. Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w zosta\u0142o umieszczone w domu przy ul. Marsza\u0142kowskiej 113 m. 2 w lokalu frontowym nowoczesnej kamienicy czynszowej na pierwszym pi\u0119trze. Jedno z pomieszcze\u0144 przeznaczone by\u0142o na pracowni\u0119 naukow\u0105. Od 10 X 1929 r. w archiwum pracuje Boles\u0142aw Taurogi\u0144ski (1904-1974), najpierw jako pomocnik Antoniego Iwanowskiego, p\u00f3\u017aniej jako pe\u0142noprawny archiwista. W tym czasie Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Warszawie wype\u0142nia\u0142o jedn\u0105 z podstawowych funkcji archiwum, jak\u0105 jest udost\u0119pnianie akt, przy czym mo\u017cliwe by\u0142o korzystanie z akt poza archiwum. Odwiedzi\u0142o i korzysta\u0142o z jego materia\u0142\u00f3w wielu historyk\u00f3w polskich i zagranicznych, kt\u00f3rzy czerpali tam materia\u0142 do swoich prac naukowych. Pierwszym korzystaj\u0105cym zarejestrowanym 1 IX 1930 r. by\u0142 Stanis\u0142aw Herbst (1907-1973). Do II wojny \u015bwiatowej (do 22 VI 1939 r.) by\u0142 5243 rejestracje u\u017cytkownik\u00f3w. Z powodu \u015bmierci Antoniego Albrechta Radziwi\u0142\u0142a (1885-1935) na \u017c\u0105danie rodziny w okresie 18 XII 1935 20 II 1936 archiwum by\u0142o zamkni\u0119te.<\/p>\n

\u00a0 Na pocz\u0105tku 1930 r. rozpocz\u0119to w archiwum od podstaw systemow\u0105 inwentaryzacj\u0119 dzia\u0142\u00f3w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w. Skala i cele, jakie sobie postawiono dor\u00f3wnywa\u0142y tej inwentaryzacji z po\u0142owy XIX w. przeprowadzonej przez Romualda Symonowicza i Micha\u0142a Bohusza Szyszko wraz z pomocnikami lub pod ich fachowym nadzorem. Inwentarze opracowane przez Symonowicza i Szyszko Bohusza stanowi\u0142y wz\u00f3r do powsta\u0142ych na nowo inwentarzy dzia\u0142\u00f3w: AR Dz.; I, II i XXVI opracowanych przez Boles\u0142awa Taurogi\u0144skiego w okresie mi\u0119dzywojennym, by nie powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142y \u017cywcem spisane z XIX w. pierwowzoru. Z tego okresu nadal mia\u0142y warto\u015b\u0107 u\u017cytkow\u0105 inwentarze dzia\u0142\u00f3w; AR Dz. X: "Dokumenty dom\u00f3w obcych"; AR Dz. XI: "Dokumenty familijne"; AR Dz. XII: "Archiwum z Berlina przywiezione", AR Dz. XIV: "Akta opieki nad ks. Dominikiem Radziwi\u0142\u0142em i Prokuratoria Poradziwi\u0142\u0142owskiej Masy", AR Dz. XV: "Nie\u015bwieskie akta dziedziczne", AR Dz. XVIII: "Akta posiad\u0142o\u015bci miejskich Radziwi\u0142\u0142\u00f3w"; AR Dz. XXI: "Akta tycz\u0105ce si\u0119 s\u0142ug i rzemie\u015blnik\u00f3w domu ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwi\u0142\u0142\u00f3w", AR Dz. XXIII: "Dokumenty do d\u00f3br s\u0142u\u017c\u0105ce" i AR Dz. XXXIII: "Miscellanea". Ta z lat 30. mia\u0142a, te\u017c dw\u00f3ch autor\u00f3w w osobach Antoniego Iwanowskiego i Boles\u0142awa Taurogi\u0144skiego.<\/p>\n

\u00a0 Nad inwentaryzacj\u0105 jednego z najcenniejszych dzia\u0142\u00f3w AR Dz. V: "Listy dom\u00f3w obcych" (452 pud\u0142a 19093 autor\u00f3w list\u00f3w) pracowa\u0142 prawdopodobnie przez 5 lat sam Antoni Iwanowski (1929-1933) lub z wsp\u00f3\u0142udzia\u0142em pomocnika jaki w tym okresie by\u0142 Boles\u0142aw Taurogi\u0144ski. Ten\u017ce uzupe\u0142ni\u0142 go w 1937 r. Do dzia\u0142u do\u0142\u0105czona zosta\u0142a korespondencja przywieziona z Nieborowa w 1902 r. Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XXV: "Inwentarze d\u00f3br" (1931), te\u017c mia\u0142 prawdopodobnie dw\u00f3ch autor\u00f3w, Antoniego Iwanowskiego i Boles\u0142awa Taurogi\u0144skiego.<\/p>\n

\u00a0 W okresie pi\u0119tnastoletniej pracy w archiwum Boles\u0142awa Taurogi\u0144ski uporz\u0105dkowa\u0142 nast\u0119puj\u0105ce dzia\u0142y: AR Dz. IV: "Listy ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwi\u0142\u0142\u00f3w" (1933-1934) i AR Dz. VII: "Akta wojskowe" (1935). Dzia\u0142 I: "Dokumenty pergaminowe" posiada\u0142 inwentarz chronologiczny, sporz\u0105dzony przez Micha\u0142a Szyszko Bohusza i inwentarz dokument\u00f3w pergaminowych przewiezionych z Nieborowa. W latach 1934-35 Taurogi\u0144ski skomasowa\u0142 dokumenty pergaminowe i opracowa\u0142 nowy inwentarz chronologiczny wszystkich dokument\u00f3w pergaminowych znajduj\u0105cych si\u0119 w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w. Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. II: "Dokumenty historyczne"<\/a> sporz\u0105dzony w latach 1862-1872 przez Szyszko Bohusza uzupe\u0142niony zosta\u0142 dokumentami z archiwum nieborowskiego. Sporz\u0105dzono nowy inwentarz tego\u017c dzia\u0142u, zawieraj\u0105cy w sobie wszystkie dokumenty. W zwi\u0105zku z komasacj\u0105 dokument\u00f3w pergaminowych i dokument\u00f3w historycznych zasz\u0142a potrzeba przesygnowania na nowo zawarto\u015bci tych dzia\u0142\u00f3w. Obok nowej sygnatury Taurogi\u0144ski w inwentarzu pozostawi\u0142 w nawiasach dawn\u0105 sygnatur\u0119, a to z tego wzgl\u0119du, \u017ce spora ilo\u015b\u0107 jednostek znana by\u0142a w nauce polskiej i cytowana pod star\u0105 sygnatur\u0105. Przed wojn\u0105 Taurogi\u0144ski opracowa\u0142: AR Dz. XXVI: "Rejestra skarb\u00f3w i wszelkiego ruchomego maj\u0105tku" (1938) i AR Dz. III: "Listy monarch\u00f3w i ich rodzin" (1939).<\/p>\n

\u00a0 Boles\u0142aw Taurogi\u0144ski, ju\u017c w okresie mi\u0119dzywojennym wyda\u0142 drukiem kilka pozycji, kt\u00f3re napisa\u0142 w okresie swej pracy w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Warszawie przy ul. Marsza\u0142kowskiej 113 m. 2. Najwa\u017cniejsza z nich to Z dziej\u00f3w Nie\u015bwie\u017ca<\/i>. Ukoronowaniem dorobku Boles\u0142awa Taurogi\u0144skiego by\u0142a praca wydana na prawach r\u0119kopisu, pt.: Z dziej\u00f3w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w oraz warto\u015b\u0107 zbior\u00f3w dla nauki polskiej <\/i> ju\u017c po II wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n

\u00a0 Do lokalu archiwum, kt\u00f3ry mie\u015bci\u0142 si\u0119 w Warszawie przy ul. Marsza\u0142kowskiej 113, przywieziono w zasadzie dzia\u0142y zawieraj\u0105ce materia\u0142y "historyczne", za\u015b na miejscu w Nie\u015bwie\u017cu pozosta\u0142y dzia\u0142y "ekonomiczne", czyli pochodz\u0105ce z registratury administracji d\u00f3br. Podzia\u0142 ten nie zosta\u0142 jednak przeprowadzony zbyt konsekwentnie.<\/p>\n

\u00a0 Ma\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 archiwum gospodarczego znajdowa\u0142a si\u0119 w Warszawie (AR Dz. XIX: "Akta dotycz\u0105ce fabryk i zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych", AR Dz. XX: "Akta handlu sp\u0142awnego", AR Dz. XXI: "Akta dotycz\u0105ce rzemie\u015blnik\u00f3w i s\u0142ug radziwi\u0142\u0142owskich"). Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 zasobu znajdowa\u0142a si\u0119 w okresie mi\u0119dzywojennym ze wzgl\u0119d\u00f3w praktycznych w Nie\u015bwie\u017cu i udost\u0119pniana by\u0142a badaczom bardzo niech\u0119tnie z uwagi na zupe\u0142ne nie uporz\u0105dkowanie. By\u0142a przechowywana w op\u0142akanym stanie i pozosta\u0142a poza Warszaw\u0105, te\u017c po II wojnie \u015bwiatowej. W Nie\u015bwie\u017cu pozosta\u0142y dzia\u0142y; AR Dz. IX: "Akta tycz\u0105ce w\u0142o\u015bcian", AR Dz. XXII: "Akta dotycz\u0105ce oficjalist\u00f3w i gracjalist\u00f3w radziwi\u0142\u0142owskich", AR Dz. XXVIII: "Akta administracyjne", AR Dz. XXX: "Akta le\u015bne", AR Dz. XXXI: "Akta prawne", AR Dz. XXXII: "Akta kasowe", AR Dz. XXXIII: "Miscellanea" i AR Dz. XXXV: "Papiery nie uporz\u0105dkowane". Teresa Zieli\u0144ska twierdzi, \u017ce w Warszawie znalaz\u0142a si\u0119 tylko cz\u0119\u015bci dzia\u0142\u00f3w; AR Dz. XVI: "Akta ordynacji kleckiej i dawidgr\u00f3deckiej", AR Dz. XXVII: "Suma riusze i inwentarze archiw\u00f3w radziwi\u0142\u0142owskich", AR Dz. XXIX: "Akta ekonomiczne" i AR Dz. XXXIII: "Miscellanea".<\/p>\n

<\/p>\n

Losy okupacyjne archiwum (1939-1946 r.)<\/a><\/h4>\n

<\/p>\n

\u00a0 W czasie okupacji Boles\u0142aw Taurogi\u0144ski kontynuowa\u0142 opracowanie zasobu. 14 XI 1942 r. rozpocz\u0105\u0142 prace nad katalogiem plan\u00f3w (AR Dz.: XXIV) a w 1943 r. Taurogi\u0144ski opracowa\u0142 AR Dz. XIII: "Archiwum familijne sekretne" przewiezione z Berlina w 1905 r. Poza tym wykonywa\u0142 kopie w 4 egzemplarzach inwentarzy AR Dz.: I, II i V, kt\u00f3re przekazano do Dyrekcji Archiw\u00f3w GG w Krakowie (np. inwentarz AR Dz. V przekazano stamt\u0105d do Dyrekcji Archiw\u00f3w w Poczdamie w 1942 r.) i kwerendy dla okupanta i pisa\u0142 raporty o pracach w archiwum. Sporadycznie zas\u00f3b archiwum by\u0142o udost\u0119pniane pracownikom nauki i okupantowi od 1 XII 1939 r. a\u017c do 20 VII 1944 r.<\/p>\n

\u00a0 W czasie obl\u0119\u017cenia Warszawy we wrze\u015bniu 1939 r. Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w nie ponios\u0142o \u017cadnych strat, cho\u0107 by\u0142o w pewnym zagro\u017ceniu, gdy od zapalaj\u0105cej bomby zacz\u0119\u0142a si\u0119 pali\u0107 klatka domu, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 archiwum.<\/p>\n

\u00a0 W okresie II wojny \u015bwiatowej Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w przesz\u0142o ci\u0119\u017ckie koleje losu. Po wkroczeniu hitlerowc\u00f3w do Warszawy, archiwum zosta\u0142o pozbawione fundusz\u00f3w na utrzymanie i konserwacj\u0119 zbior\u00f3w, gdy\u017c Zarz\u0105d G\u0142\u00f3wny Ordynacji Nie\u015bwieskiej pozosta\u0142 po stronie ZSRR. Zdobywaniem funduszy na utrzymanie archiwum zaj\u0105\u0142 si\u0119 archiwista Boles\u0142aw Taurogi\u0144ski po przez wyprzeda\u017c mienia ruchomego. W poszukiwaniu dalszych funduszy zacz\u0105\u0142 prowadzi\u0107 gospodark\u0119 roln\u0105 na dzia\u0142ce ziemi w okolicach Ursynowa.<\/p>\n

\u00a0 Moralnym opiekunem Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w by\u0142 Adam Stebelski (1894-1969), przed wojn\u0105 dyrektor AGAD w Warszawie a w czasie wojny pe\u0142ni\u0105cy faktycznie funkcje kierownika tego\u017c, uznany na tym stanowisku przez w\u0142adze Walcz\u0105cej Polski Podziemnej. Z ramienia za\u015b Ministerstwa O\u015bwiaty i Wyzna\u0144 Religijnych by\u0142 Stanis\u0142aw Herbst.<\/p>\n

\u00a0 W czasie okupacji utworzony Urz\u0105d Archiwalny (Archivamt) w Warszawie, przej\u0105\u0142 archiwum w depozyt. Taurogi\u0144ski by uchroni\u0107 archiwum przed wywiezieniem do Mi\u0144ska Bia\u0142oruskiego, gdzie Komitet Bia\u0142oruski wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z Niemcami usilnie zabiega\u0142 o przywiezienie archiwum, \u0142o\u017cy cz\u0119\u015b\u0107 wydatk\u00f3w na utrzymanie archiwum, zachowuj\u0105c w ten spos\u00f3b charakter prywatny tego\u017c. Nie uleg\u0142 nawet, gdy otrzyma\u0142 listown\u0105 propozycj\u0119 komisarza Ostlandu wyjazdu do Mi\u0144ska Bia\u0142oruskiego i obj\u0119cia stanowiska archiwisty tam\u017ce. Po naradzie z Stebelskim oraz Teres\u0105 Lubomirsk\u0105 z Radziwi\u0142\u0142\u00f3w (1889-1975), siostr\u0105 Leona W\u0142adys\u0142awa Radziwi\u0142\u0142a (1888-1959), postanowiono zwr\u00f3ci\u0107 wy\u0142o\u017con\u0105 przez Archivamt sum\u0119 na utrzymanie archiwum, kt\u00f3ra do dnia 31 XII 1942 r. wynosi\u0142a 2406 z\u0142. i wzi\u0105\u0107 na siebie obowi\u0105zek utrzymania archiwum. Prawn\u0105 opiekunk\u0105 archiwum zosta\u0142a Teresa Lubomirska z Radziwi\u0142\u0142\u00f3w.<\/p>\n

\u00a0 W wrze\u015bniu 1942 r. po pierwszym nalocie na Warszaw\u0119, zasz\u0142a potrzeba ewakuacji archiwum, gdy\u017c dom w kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 ono sta\u0142 w niedalekiej odleg\u0142o\u015bci od Dworca G\u0142\u00f3wnego, bombardowanego cz\u0119sto przez samoloty radzieckie. W dniu 12 IX 1942 r. przy wydajnej pomocy Adama Stebelskiego, Adama Wolffa (1899-1984) oraz archiwist\u00f3w Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych, rozpocz\u0119to pakowanie najcenniejszych dzia\u0142\u00f3w archiwum celem zabezpieczenia ich w forcie sokolnickim na \u017boliborzu. Praca zosta\u0142a uko\u0144czona 26 IX tego\u017c roku, a przewiezienie spakowanych dzia\u0142\u00f3w (II, III, IV, V, VI) do fort nast\u0105pi\u0142o w dniu 28 IX 1942 r. Gdy w nocy z 13 na 14 V 1943 r. nast\u0105pi\u0142 ponowny nalot samolot\u00f3w radzieckich na Warszaw\u0119 i w promieniu ok. 50 m. od budynku w kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 archiwum spad\u0142o kilka bomb, postanowiono spakowa\u0107 reszt\u0119 akt, celem zabezpieczenia w forcie. W mi\u0119dzy czasie wy\u0142oni\u0142a si\u0119 sprawa ewakuacji archiwum do innego bezpieczniejszego lokalu, gdy\u017c z\u0142o\u017cenie akt w forcie uniemo\u017cliwia dalsz\u0105 prac\u0119 nad porz\u0105dkowaniem zasobu i potajemnym udost\u0119pnieniom materia\u0142\u00f3w pracownikom naukowym. W tym czasie Archivamt, te\u017c zamierza\u0142 przenie\u015b\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w do gmachu Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych przy ul. D\u0142ugiej 24 na rogu placu Krasi\u0144skich i D\u0142ugiej, motywuj\u0105c to tym, \u017ce lokal dotychczasowy nara\u017cony jest na zbombardowanie jako s\u0105siaduj\u0105cy z dworcem. Boles\u0142aw Taurogi\u0144ski nie dopu\u015bci\u0142 do tego argumentuj\u0105c, \u017ce gmach AGAD mo\u017ce by\u0107 te\u017c zbombardowany, sam jako zaanga\u017cowany w AK wiedzia\u0142, \u017ce ma wybuchn\u0105\u0107 powstanie. Ostatecznie budynek AGAD sp\u0142on\u0105\u0142 wraz z 90 % zasobu archiwalnego.<\/p>\n

\u00a0 Boles\u0142aw Taurogi\u0144ski wysun\u0105\u0142 projekt przewiezienia Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w z \u017boliborza do Pa\u0144stwowej Szko\u0142y Ogrodniczej z internatem na Ursynowie. Projekt ten zosta\u0142 zreferowany Adamowi Stebelskiemu i kierownikowi Archivamtu dr Branigowi i uzyska\u0142 od nich przychyln\u0105 opini\u0119. Interwencja radcy archiwalnego odnios\u0142a po\u017c\u0105dany skutek i po uporz\u0105dkowaniu lokalu w dniu 22 VII 1943 r. zacz\u0119to przewozi\u0107 Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w do Ursynowa. Praca ta trwa\u0142a do dnia 27 VII tego\u017c roku. Og\u00f3\u0142em przewieziono dziewi\u0119\u0107 du\u017cych autobus\u00f3w pocztowych z aktami. Transport ten wraz z honorarium robotnik\u00f3w kosztowa\u0142 jak sam pisze Taurogi\u0144ski przesz\u0142o 6000 z\u0142.<\/p>\n

\u00a0 W drugiej po\u0142owie lipca 1944 r. z powodu zbli\u017cenia si\u0119 frontu do linii Wis\u0142y i ostrzeliwania okolic Ursynowa przez artyleri\u0119 i samoloty radzieckie Boles\u0142aw Taurogi\u0144ski postanowi\u0142 zabezpieczy\u0107 Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w forcie S\u0142u\u017cew, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 obok Ursynowa. Gdy dnia 12 VIII tego\u017c roku pociski radzieckie g\u0119sto zacz\u0119\u0142y pada\u0107 ko\u0142o Ursynowa, zdecydowa\u0142 si\u0119 nie zwleka\u0107 z przewiezieniem archiwum do fortu S\u0142u\u017cew. Nast\u0119pnego dnia pod g\u0119stym obstrza\u0142em artylerii radzieckiej rozpocz\u0105\u0142 w\u0142asnymi si\u0142ami \u0142adowa\u0107 archiwum na w\u00f3z i przewozi\u0107 do fortu. Praca ta z nara\u017ceniem w\u0142asnego \u017cycia i s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rzy samorzutnie ofiarowali mu swoj\u0105 pomoc, trwa\u0142a do dnia 3 IX 1944 r.<\/p>\n

\u00a0 By zachowa\u0107 w dalszym ci\u0105gu opiek\u0119 nad Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, Boles\u0142aw Taurogi\u0144ski przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z rodzin\u0105 do fortu i zamieszka\u0142 w tym samym lokalu, w kt\u00f3rym umie\u015bci\u0142 archiwum. Obawia\u0142 bowiem si\u0119, aby przez nieostro\u017cno\u015b\u0107 wysiedlonych Warszawiak\u00f3w, kt\u00f3rzy zamieszkali w forcie, archiwum nie sp\u0142on\u0119\u0142o. W mi\u0119dzy czasie do fortu przyby\u0142y oddzia\u0142y wehrmachtu, kt\u00f3re usun\u0119\u0142y uchod\u017ac\u00f3w, rozlokowa\u0142y si\u0119 w forcie, a ci\u0119\u017ck\u0105 artyleri\u0119 ustawi\u0142y na dziedzi\u0144cu fortu, ostrzeliwuj\u0105c z niej zbli\u017caj\u0105ce si\u0119 do Warszawy wojska radzieckie. Mi\u0119dzy hitlerowcami znajdowa\u0142y si\u0119 oddzia\u0142y w\u0142asowc\u00f3w. W ko\u0144cu sierpniu 1944 r. zdarzy\u0142 si\u0119 charakterystyczny wypadek. W lokalu gdzie znajdowa\u0142y si\u0119 Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, pijany w\u0142asowiec zacz\u0105\u0142 ogl\u0105da\u0107 archiwalia, kt\u00f3re z braku skrzy\u0144 nie by\u0142y zapakowane i zabezpieczone, i pr\u00f3bowa\u0142 je podpali\u0107. Energiczna postawa Taurogi\u0144skiego uratowa\u0142a je, uda\u0142o mu si\u0119 nawet uzyska\u0107 opiek\u0119 nad zbiorami archiwalnymi. Oficer niemiecki, narodowo\u015bci austriackiej, wyda\u0142 do \u017co\u0142nierzy rozkaz zabraniaj\u0105cy wst\u0119pu do lokalu archiwalnego, a Ukrai\u0144ca obieca\u0142 przyk\u0142adnie ukara\u0107.<\/p>\n

\u00a0 W dniu 8 IX 1944 r. przyjecha\u0142 do Ursynowa Branig i starosta powiatu warszawskiego dr Rupprecht. Polecili oni Taurogi\u0144skiemu spakowa\u0107 archiwum w skrzynie (62 sztuki) celem ewakuacji do Cz\u0119stochowy. Jednocze\u015bnie Rupprecht zaproponowa\u0142 Taurogi\u0144skiemu, \u017ce wystawi dla niego i rodziny \u017celazny list na wyjazd do Niemiec \u0142\u0105cznie z Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w. Jak sam pisze Taurogi\u0144ski propozycja nie zosta\u0142a przyj\u0119ta [?].<\/p>\n

\u00a0 Pakowanie archiwum trwa\u0142o do 11 IX tego\u017c roku. W dniu 12 IX przyby\u0142 do Ursynowa oficer SS, obejrza\u0142 archiwum i zapowiedzia\u0142, \u017ce nast\u0119pnego dnia przyjedzie z samochodem po archiwum. Gdy Taurogi\u0144ski stwierdzi\u0142, \u017ce Branig by\u0142 w tej sprawie i kaza\u0142 przygotowa\u0107 zbiory do ewakuacji do Cz\u0119stochowy, po kt\u00f3re za kilka dni ma przyjecha\u0107 odpowiedzia\u0142, \u017ce Branig nie dostanie transportu, a on jako wojskowy ma samochody i, \u017ce zbiory Biblioteki Krasi\u0144skich, z \u0141azienek, z Belwederu i cz\u0119\u015b\u0107 Archiwum Akt Nowych zosta\u0142y przez niego zabrane i wywiezione. W dniu 14 IX 1944 r. Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w zosta\u0142o za\u0142adowane na 9 samochod\u00f3w ci\u0119\u017carowych i wywiezione na Dworzec Zachodni. Jak wynika\u0142o z opowiada\u0144 robotnik\u00f3w zatrudnionych przy za\u0142adowaniu skrzy\u0144 z archiwaliami do wagonu, poci\u0105g skierowany zosta\u0142 do Kutna. Taurogi\u0144ski prosi\u0142 tego oficera o pokwitowanie skrzy\u0144 z archiwaliami, zabranych z fortu. Oficer obieca\u0142 Taurogi\u0144skiemu, \u017ce przywiezie pokwitowanie na drugi dzie\u0144, jednak nie dotrzyma\u0142 s\u0142owa. Gdy w par\u0119 dni po wywiezieniu archiwum z Ursynowa przez oficera SS, przyjecha\u0142 z samochodami Branig, by\u0142 bardzo zdziwiony i zaniepokojony wywiezieniem tego\u017c, gdy\u017c jak wyrazi\u0142 si\u0119 archiwalia zosta\u0142y wywiezione przez bandyt\u00f3w. 29 X tego\u017c roku Taurogi\u0144ski spotka\u0142 si\u0119 w Pruszkowie z Branigiem, zakomunikowa\u0142 mu, \u017ce rozmawia\u0142 z owym oficerem policji SS i, \u017ce Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, kt\u00f3re zosta\u0142o zabrane z Ursynowa wywieziono do miasta Br\u00fcck w G\u00f3rnej Austrii i znajduje si\u0119 w zamku Fischhorn, a oficer, kt\u00f3ry wywi\u00f3z\u0142 archiwum nazywa si\u0119 Spilkier.<\/p>\n

\u00a0 W okresie drugiej wojny \u015bwiatowej, tzw. Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w zosta\u0142o ocalone za wyj\u0105tkiem akt unii horodelskiej i lubelskiej. Powy\u017csze akta wraz z aktem ustanowienia ordynacji, kt\u00f3ry ocala\u0142 do 1940 r. znajdowa\u0142y si\u0119 w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Warszawie przy ul. Marsza\u0142kowskiej 113 m. 2. W miesi\u0105cu marcu tego\u017c roku Antoni Iwanowski, kustosz archiwum, zabra\u0142 wspomniane dokumenty i dor\u0119czy\u0142 je Januszowi Franciszkowi Radziwi\u0142\u0142owi celem lepszego zabezpieczenia. Do wybuchu powstania warszawskiego dokumenty te znajdowa\u0142y si\u0119 w piwnicy w pa\u0142acu przy ul. Biela\u0144skiej 14 w \u017celaznej skrzyni zabezpieczaj\u0105cej akta przed po\u017carem. Wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Janusza Franciszka Radziwi\u0142\u0142a, po upadku powstania warszawskiego \u017celazna skrzynia z aktami zosta\u0142a wyszabrowana. Nasuwa si\u0119 przypuszczenie, \u017ce zabrana ona zosta\u0142a przez Niemc\u00f3w ewentualnie przez szabrownik\u00f3w i dotychczas nie mamy \u017cadnych wiadomo\u015bci o tych aktach. Kr\u0105\u017c\u0105ca wersja, jakoby powy\u017csze akta zamurowane zosta\u0142y w pa\u0142acu przy ul. Biela\u0144skiej 14 i w czasie po\u017caru pa\u0142acu (25 VIII 1944) sp\u0142on\u0119\u0142y jest nieprawdziwa, gdy\u017c akt fundacji ordynacji radziwi\u0142\u0142owskich ocala\u0142 i znajduje si\u0119 w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych, utracono jednak prawdopodobnie bezpowrotnie akty unii horodelskiej i lubelskiej.<\/p>\n

\u00a0 W czasie powstania warszawskiego sp\u0142on\u0119\u0142a mapa Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego z 1613 r. wykonana przez sztycharza Tomasza Makowskiego, relikwiarz Miko\u0142aja Krzysztofa Radziwi\u0142\u0142a "Sierotki", troch\u0119 zbroi zabytkowych, par\u0119 lasek marsza\u0142kowskich i piec srebrny (patelnia) s\u0142u\u017c\u0105cy do ogrzewania \u0142\u00f3\u017cka Napoleona w czasie jego kampanii moskiewskiej, ponadto cztery siod\u0142a tureckie wysadzane per\u0142ami, zdobycz kr\u00f3la Jana III Sobieskiego z pod Wiednia. Boles\u0142aw Taurogi\u0144ski nie zd\u0105\u017cy\u0142 tych rzeczy zabezpieczy\u0107 i wywie\u015b\u0107 do Ursynowa. Pozosta\u0142y one przy ul. Marsza\u0142kowskiej 113 m. 2 w Warszawie i zgin\u0119\u0142y w czasie powstania warszawskiego.<\/p>\n

<\/p>\n

Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w po 1945 r.<\/a><\/h4>\n

<\/p>\n

\u00a0 W drugiej po\u0142owie kwietnia 1946 r. nadesz\u0142y do Warszawy zbiory polskiego mienia kulturalnego, wywiezione z zamku warszawskiego, Belwederu, \u0141azienek, Biblioteki Krasi\u0144skich i z Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Warszawie. Zbiory nadesz\u0142y w 12 wagonach, eskortowane do granicy przez wojsko ameryka\u0144skie. Jad\u0105c \u015bladem wskazanych przez przybywaj\u0105cych w Austrii Polak\u00f3w, delegat Ministerstwa Kultury i Sztuki mgr Urbanowicz trafi\u0142 na nie w miejscowo\u015bci Br\u00fcck w G\u00f3rnej Austrii w zamku Fischhorn. Z Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w z Warszawy wr\u00f3ci\u0142o 45 skrzy\u0144 z archiwaliami. Zdeponowane zosta\u0142y w Wilanowie, a nast\u0119pnie w Pa\u0142acu pod Blach\u0105, a p\u00f3\u017aniej w\u0142\u0105czone do zasobu Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych, gdzie znajduje si\u0119 aktualnie.<\/p>\n

\u00a0 17 XII 1951 r. ostatni archiwista radziwi\u0142\u0142owski Boles\u0142aw Taurogi\u0144ski sprzeda\u0142 opracowane przez siebie inwentarze AGAD za 6900 z\u0142. Notabene jego opracowania dzia\u0142\u00f3w AR Dz.: I, II, IV, V, XIII i XXVI maj\u0105 u\u017cytkowe znaczenie do dnia dzisiejszego.<\/p>\n

\u00a0 W latach 50. w AGAD przyst\u0105piono do nowej akcji inwentaryzacyjnej dzia\u0142\u00f3w Archiwum Warszawskiego Radziwi\u0142\u0142\u00f3w i tak Halina Dmowska-Grabias opracowa\u0142 inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XXXIV (1988), Barbara Janicka i Wanda Lipi\u0144ska opracowa\u0142y inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XXIX (1973), Rafa\u0142 Jankowski inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XXVII (2001), Barbara Smole\u0144ska opracowa\u0142a nast\u0119puj\u0105ce inwentarze dzia\u0142\u00f3w: AR Dz. VII (1957); AR Dz. XVIII (b.d.); AR Dz. XX (1958), Antoni Walawender (1959) opracowa\u0142 inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XVII, Maria Wo\u017aniakowa opracowa\u0142a inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XIX (w latach 50.), Jaros\u0142aw Zawadzki opracowa\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 ("Papiery Po\u0142ubi\u0144skich i rodzin z nimi spokrewnionych z lat 1513-1686") dzia\u0142u AR Dz. X [1999],Teresa Zieli\u0144ska inwentarze dzia\u0142\u00f3w: AR Dz. IV kopie (1960); AR Dz. VIII (1954); AR Dz. XI (1972-1975). Do lat 70. w Pracowni Naukowej by\u0142 wy\u0142o\u017cony XIX w. inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XI Romualda Symonowicza. Poza wymienionymi autorami w AGAD w latach 50. opracowano grupowo inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XXV na podstawie przedwojennych spis\u00f3w i poprawiono inwentarz Boles\u0142awa Taurogi\u0144skiego dzia\u0142u AR Dz. III, kt\u00f3ry wcze\u015bniej spe\u0142nia\u0142 rol\u0119 praktyczn\u0105 w Pracowni Naukowej AGAD. Barbara Rudawska napisa\u0142a wst\u0119p do XIX w. inwentarza dzia\u0142u AR Dz. XXI i uzupe\u0142nienie z aneksem (1953). Poza tym w Pracowni Naukowej AGAD dysponuje spisami zawarto\u015bci AR Dz. VI i R\u0119kopisy biblioteczne.<\/p>\n

\u00a0 Obecnie w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych znajduj\u0105 si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce dzia\u0142y:<\/p>\n

Dzia\u0142 I<\/a>: "Dokumenty pergaminowe" [w:] Zbi\u00f3r dokument\u00f3w pergaminowych, nr 7212-8355, 8385-8437 i 8681.
\n\tDzia\u0142 II<\/a>: "Dokumenty historyczne";
\n\tDzia\u0142 III<\/a>: "Listy dom\u00f3w panuj\u0105cych";
\n\tDzia\u0142 IV<\/a>: "Listy ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwi\u0142\u0142\u00f3w";
\n\tDzia\u0142 V<\/a>: "Listy dom\u00f3w obcych";
\n\tDzia\u0142 VI<\/a>: "Diariusze";
\n\tDzia\u0142 VII<\/a>: "Akta wojskowe";
\n\tDzia\u0142 VIII<\/a>: "Akta tycz\u0105ce duchowie\u0144stwa";
\n\tDzia\u0142 X<\/a>: "Dokumenty dom\u00f3w obcych";
\n\tDzia\u0142 XI<\/a>: "Dokumenty familijne";
\n\tDzia\u0142 XII<\/a>: "Archiwum z Berlina przywiezione";
\n\tDzia\u0142 XIII<\/a>: "Archiwum familijne sekretne";
\n\tDzia\u0142 XIV<\/a>: "Akta opieki nad ks. Dominikiem Radziwi\u0142\u0142em i Prokuratoria Poradziwi\u0142\u0142owskiej Masy";
\n\tDzia\u0142 XV<\/a>: "Akta ordynacji nie\u015bwieskiej";
\n\tDzia\u0142 XVI<\/a>: "Akta ordynacji kleckiej i dawidgr\u00f3deckiej";
\n\tDzia\u0142 XVII<\/a>: "Akta starostw";
\n\tDzia\u0142 XVIII<\/a>: "Akta posiad\u0142o\u015bci miejskich Radziwi\u0142\u0142\u00f3w";
\n\tDzia\u0142 XIX<\/a>: "Akta fabryk i zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych";
\n\tDzia\u0142 XX<\/a>: "Akta dotycz\u0105ce handlu sp\u0142awnego";
\n\tDzia\u0142 XXI<\/a>: "Akta tycz\u0105ce si\u0119 s\u0142ug i rzemie\u015blnik\u00f3w domu ks. Radziwi\u0142\u0142\u00f3w";
\n\tDzia\u0142 XXIII<\/a>: "Dokumenty do d\u00f3br s\u0142u\u017c\u0105ce";
\n\tDzia\u0142 XXIV<\/a>: "Zbi\u00f3r map i plan\u00f3w" [w:] Zbi\u00f3r kartograficzny, teki 415-453;
\n\tDzia\u0142 XXV<\/a>,: "Inwentarze d\u00f3br";
\n\tDzia\u0142 XXVI<\/a>: "Rejestry skarbc\u00f3w i wszelkiego ruchomego maj\u0105tku";
\n\tDzia\u0142 XXVII<\/a>: "Sumariusze i inwentarze archiw\u00f3w radziwi\u0142\u0142owskich";
\n\tDzia\u0142 XXIX<\/a>: "Akta ekonomiczne";
\n\tDzia\u0142 XXXIV<\/a>: "Gazetki pisane".\n<\/p>\n

\u00a0 W AGAD z r\u0119kopis\u00f3w o charakterze bibliotecznym, jak i z akt dotycz\u0105cych Biblioteki Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu i z nielicznych r\u0119kopis\u00f3w ocala\u0142ych z tej\u017ce utworzono nowy dzia\u0142: R\u0119kopisy Biblioteczne.<\/p>\n

<\/p>\n

Bibliografia<\/a><\/h4>\n

\u00a0 Do podstawowego \u017ar\u00f3d\u0142a r\u0119kopi\u015bmiennego do dziej\u00f3w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu, kt\u00f3re by\u0142o w XIX w. zwane najpierw Archiwum G\u0142\u00f3wne Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu, p\u00f3\u017aniej m.in.: "Archiwum Ordynacji Nie\u015bwieskiej J.O. Ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwi\u0142\u0142\u00f3w Nie\u015bwie\u017c Zamek", w okresie mi\u0119dzywojennym, po podziale zasobu przybra\u0142o nazw\u0119: "Archiwum Ordynacji Nie\u015bwieskiej w Warszawie" z kt\u00f3rego to wywodzi si\u0119 bezpo\u015brednio nazwane w latach 50. tzw. "Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w" nale\u017cy dzia\u0142 AR Dz. XXVII: "Sumariusze i inwentarze archiw\u00f3w radziwi\u0142\u0142owskich". Z \u017ar\u00f3de\u0142 drukowanych nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na:
\nAkta unii Polski z Litw\u0105 1385-1791<\/i>, wyd. S. Kutrzeba i W. Semkowicz, Krak\u00f3w 1932.
\nArchieograficzeskij sbornik dokumientow otnosiaszczichsia k istorii Siewiero-Zapadnoj Rusi…, <\/i>wydali: P. Giltiebrandt i A. Mirotworciew, t. 7, Wilno 1870, s. V-IX.
\nArchiwum domu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w <\/i>[w:] Scriptores rerum Polonicarum<\/i>, t. 8, wyd. A. Soko\u0142owski, Krak\u00f3w 1885.
\n\tNajwa\u017cniejsze opracowania do dziej\u00f3w szeroko rozumianych dziej\u00f3w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu nale\u017cy zaliczy\u0107:
\nAftanazy Roman, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, <\/i>t. 2: Wojew\u00f3dztwo brzesko-litewskie, nowogr\u00f3dzkie<\/i>, Wroc\u0142aw 1993, s. 293-297 i przyp. 22;
\nAntonienko I. E., Hiscowa Lubowa Z., Znaczenie archiwali\u00f3w Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, przechowywanych w Centralnym Pa\u0144stwowym Historycznym Archiwum Ukrainy w Kijowie, dla rekonstrukcji Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/i> [w:] Miscellanea historico-archivistica<\/i>, t. 7, Warszawa 1997, s. 99-105;
\nBagi\u0144ska El\u017cbieta, Fond Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Pa\u0144stwowym Archiwum Historycznym Bia\u0142orusi w Mi\u0144sku<\/i>, "Bia\u0142ostocczyzna", r. 49, 1998, z. 1, s. 58-63;
\nBagi\u0144ska El\u017cbieta, \u0179r\u00f3d\u0142a do dziej\u00f3w Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w archiwach i bibliotekach wile\u0144skich<\/i>, "Bia\u0142ostocczyzna", r. 48, 1997, z. 4, s. 68-79;
\nBartoszewicz Henryk, Kartografika Radziwi\u0142\u0142owskie w zbiorach Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych <\/i>[w:] Miscellanea historico-archivistica<\/i>, t. 7, Warszawa 1997, s. 115-126;
\nBartoszewicz Kazimierz, Radziwi\u0142\u0142owie<\/i>, Warszawa-Krak\u00f3w 1928, s. 309, 314-315 i 317;
\nBarwi\u0144ski Eugeniusz, Archiwum ks. Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu. Rys jego historii i sprawozdanie z poszukiwa\u0144 <\/i>[w:] Archiwum Komisji Historycznej PAU<\/i>, t. 11, Krak\u00f3w 1909, s. 1-10;
\nBuczek Karol, Archiwa polskie <\/i>[w:] Nauka Polska<\/i>, t. 12, Warszawa 1930, s. 76-81;
\nChwalewik Edward, Zbiory polskie. Archiwa, biblioteki, gabinety, galerie, muzea i inne zbiory pami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci w ojczy\u017anie i na obczy\u017anie, <\/i>Warszawa 1916, s. 96-98 i wyd. II, uzupe\u0142nione, t. 2, Warszawa-Krak\u00f3w 1927, s. 7-10;
\nGo\u0142ubowicz A\u0142\u0142a K., Dokumenty i materia\u0142y rodu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Archiwum Narodowym Republiki Bia\u0142orusi<\/i> [w:] Miscellanea historico-archivistica<\/i>, t. 7, Warszawa 1997, s. 93-97;
\nJakubowski Jan, Archiwum pa\u0144stwowe W. X. Litewskiego i jego losy<\/i>, "Archeion", t. 9, 1931, s. 1-18;
\nJanicka Barbara, Lipnicka Wanda, Wst\u0119p [w:] Inwentarz Archiwum Radziwi\u0142\u0142owskiego. Dzia\u0142 XXIX: Akta ekonomiczne z lat 1570-1913, Warszawa 1973 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. 1-14;
\nJankowski Rafa\u0142, Archiwi\u015bci i instrukcje archiwalne napisane dla nich w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu<\/i>, "Archiwista Polski", nr 2 (18), r. 5, 2000, s. 34-40;
\nJankowski Rafa\u0142, Burzliwe losy Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w z Nie\u015bwie\u017ca od XV w. do 1838 r. <\/i>[w:] Miscellanea historico-archivistica<\/i>, t. 11, Warszawa 2000, s. 35-68;
\nJankowski Rafa\u0142, Prace inwentaryzacyjne w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu do 1945 r.<\/i>, "Archiwista Polski", nr 3 (19), r. 5, 2000, s. 43-55;
\nJelski Aleksander, h. Nie\u015bwie\u017c <\/i>[w:] S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich<\/i>, pod red. B. Chlebowskiego i W. Walewskiego, t. 7, Warszawa 1886, s. 118-122;
\nKaczmarczyk Kazimierz, J\u00f3zef Paczkowski (1861-1933)<\/i>, "Archeion", t. 12, 1934, s. 1-21;
\nKot\u0142ubaj Edward, Galeria nie\u015bwie\u017cska portret\u00f3w radziwi\u0142\u0142owskich<\/i>, Wilno 1857;
\nKriegseisen Wojciech, \u0179r\u00f3d\u0142a do historii Rzeczypospolitej Szlacheckiej w Narodowym Archiwum Historycznym Bia\u0142orusi w Mi\u0144ski, <\/i>"Kwartalnik Historyczny", r. 105, 1998, nr 4, s. 87-105;
\nKutrzeba Stanis\u0142aw, Historia \u017ar\u00f3de\u0142 dawnego prawa polskiego<\/i>, t. 2, Lw\u00f3w 1926, s. 389-390 i 447-448;
\nKutrzeba Stanis\u0142aw, Semkowicz W\u0142adys\u0142aw, Wst\u0119p <\/i>[w:] Akta unii Polski z Litw\u0105 1385-1791<\/i>, Kark\u00f3w 1932, s. XVII-XXVII;
\nLesi\u0144ski Jerzy, Spory o dobra neuburskie <\/i>[w:] Miscellanea historico-archivistica<\/i>, t. 6, Warszawa 1996, s. 95-132;
\nMalczewska Miros\u0142awa, Latyfundium Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w XV do po\u0142owy XVI wieku<\/i>, Pozna\u0144 1985.
\nMikulski Waldemar, Dokumenty z archiwum Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego w Archiwum Warszawskim Radziwi\u0142\u0142\u00f3w <\/i>[w:] Miscellanea historico-archivistica<\/i>, t. 7, Warszawa 1997, s. 71-83;
\nMikulski Waldemar, Fa\u0142szywy przywilej Zygmunta Augusta dla Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/i>, "M\u00f3wi\u0105 Wieki", r. 38, 1996, nr 8 (447), s. 25-27;
\nPolski s\u0142ownik biograficzny<\/i>, t. 30, Wroc\u0142aw-Warszawa-Krak\u00f3w-Gda\u0144sk-\u0141\u00f3d\u017a 1987, s. 132-414 (87 biogram\u00f3w);
\nOlechowicz Leokadia, Przegl\u0105d archiwali\u00f3w Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w zbiorach publicznych na Litwie <\/i>[w:] Miscellanea historico-archivistica<\/i>, t. 7, Warszawa 1997, s. 85-91;
\nPtaszycki Stanis\u0142aw, Encyklopedia nauk pomocniczych historii i literatury polskiej<\/i>, Lublin 1922, s. 212-213, 226-227 i 259;
\nPtaszycki Stanis\u0142aw, Gdzie si\u0119 przechowa\u0142y i przechowuj\u0105 obecnie akty unii Litwy z Polsk\u0105 ?<\/i>, "Kwartalnik Historyczny", t. 16, 1902, s. 588-595;
\nRadziszewski Franciszek, Wiadomo\u015bci historyczno-statystyczne o znakomitych bibliotekach i archiwach publicznych i prywatnych, tak niegdy\u015b by\u0142ych, jako i obecnie istniej\u0105cych w krajach dawn\u0105 Polsk\u0119 sk\u0142adaj\u0105cych a mianowicie: w Kr\u00f3lestwie Polskim, Galicji, Wielkim Ksi\u0119stwie Pozna\u0144skim i zachodnich guberniach pa\u0144stwa rosyjskiego, Krak\u00f3w 1875, s. 52-54;
\nS\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich, pod red. B. Chlebowskiego i W. Walewskiego, t. 1-15\/cz.1-2, Warszawa 1880-1902;
\nSmole\u0144ska Barbara, Zieli\u0144ska Teresa, Archiwalia prywatne w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych w Warszawie (Archiwa magna<\/i>ckie)<\/i>, "Archeion", t. 38, 1962, s. 187-194;
\nSt\u0119pniak W\u0142adys\u0142aw, Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w a program UNESCO "Pami\u0119\u0107 \u015awiata" <\/i>[w:] Miscellanea historico-archivistica<\/i>, t. 7, Warszawa 1997, s. 5-9;
\nTaurogi\u0144ski-Tuhan Boles\u0142aw, Z dziej\u00f3w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w oraz warto\u015b\u0107 zbior\u00f3w dla nauki polskiej, Warszawa 1969 (mps), AGAD, AR Dz. XXVII, nr 143;
\nTaurogi\u0144ski Boles\u0142aw, Z dziej\u00f3w Nie\u015bwie\u017ca<\/i>, Warszawa 1937;
\nWierzbowski Teodor, Vademecum. Podr\u0119cznik dla studi\u00f3w archiwalnych<\/i>, wyd. II zmienione i rozszerzone po \u015bmierci autora przez K. Tyszkowskiego i B. W\u0142odarskiego, Lw\u00f3w-Warszawa 1926, s. 235;
\nZawadzki Jaros\u0142aw, Archiwalia r\u00f3\u017cnych rod\u00f3w przechowywane w Archiwum Warszawskim Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/i> [w:] Miscellanea historico-archivistica<\/i>, t. 7, Warszawa 1997, s. 127-133;
\nZawadzki Jaros\u0142aw, Papiery Po\u0142ubi\u0144skich i ich d\u00f3br, przechowywane w Archiwum Warszawskim Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/i> [w:] Miscellanea historico-archivistica<\/i>, t. 9, Warszawa 1998, s. 13-32;
\nZawadzki J., Wst\u0119p [w:] "Inwentarz zespo\u0142u akt. Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w Dzia\u0142 X: Dokumenty dom\u00f3w obcych. Papiery Po\u0142ubi\u0144skich i rodzin z nimi spokrewnionych z lat 1513-1686", Warszawa [1999] (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. 2-28;
\nZawadzki Jaros\u0142aw, Zarys historii Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/i> [w:] Szk\u0142a z hut radziwi\u0142\u0142owskich<\/i>, t. 2, Warszawa 1998, s. 12-13;
\nZieli\u0144ska Teresa, Archiwalia r\u00f3\u017cnych linii rodu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w polskich zbiorach publicznych<\/i> [w:] Miscellanea historico-archivistica<\/i>, t. 7, Warszawa 1997, s. 107-113;
\nZieli\u0144ska Teresa, Archiwa Radziwi\u0142\u0142\u00f3w i ich tw\u00f3rcy<\/i>, "Archeion", t. 66, 1978, s. 105-129.
\nZieli\u0144ska Teresa, h. Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w <\/i>[w:] Archiwum G\u0142\u00f3wne Akt Dawnych w Warszawie. Informacja o zasobie<\/i>, oprac. zbiorowe pod red. T. Zieli\u0144skiej, Warszawa 1992, s. 195-203;
\nZieli\u0144ska Teresa, Dziewi\u0119tnastowieczny epilog sprawy d\u00f3br neuburskich, niegdy\u015b fortuny Radziwi\u0142\u0142\u00f3w bir\u017ca\u0144skich<\/i>, "Krakowski Rocznik Archiwalny", t. 5, 1999, s. 85-102;
\nZieli\u0144ska Teresa, Radziwi\u0142\u0142owie herbu Tr\u0105by <\/i>[w:] Poczet polskich rod\u00f3w artystycznych<\/i>, Warszawa 1997, s. 303-348;
\nZieli\u0144ska Teresa, Ra<\/i>dziwi\u0142\u0142owie herbu Tr\u0105by dzieje rodu <\/i>[w:] Radziwi\u0142\u0142owie herbu Tr\u0105by<\/i>, oprac. zbior., Warszawa 1996, s. 3-43;
\nZieli\u0144ska Teresa, Wst\u0119p [w:] Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XI: "Dokumenty familijne z lat 1446-1938", Warszawa w pa\u017adzierniku 1975 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. 1-12.<\/p>\n

Rafa\u0142 Jankowski, AGAD, Oddzia\u0142: III<\/small><\/b><\/p>\n

<\/p>\n\n

Powr\u00f3t<\/b><\/a><\/p>\n\n

III. Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w – Dzia\u0142y<\/a><\/h3>\n

Dzia\u0142 I<\/a> – Dokumenty pergaminowe<\/h4>\n

<\/p>\n

\nLATA [1178] 1190 – 1878
\nJEDNOSTEK: \t 1204
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Taurogi\u0144ski Boles\u0142aw, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz.: "Dokumenty pergaminowe", [Warszawa] 1934-1935 (mps); po 2 egz. AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III; Inwentarz: "Zbi\u00f3r dokument\u00f3w pergaminowych", t. 3, AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 I.
\nJ\u0118ZYK: \u0142ac., niem., franc., pol., ros., w\u0142oski, hebr.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Nadania d\u00f3br, urz\u0119d\u00f3w i godno\u015bci przez kr\u00f3l\u00f3w polskich i wielkich ksi\u0105\u017c\u0105t litewskich oraz przywileje papieskie i cesarskie dla Radziwi\u0142\u0142\u00f3w i ich krewnych, a tak\u017ce dokumenty wystawione przez Radziwi\u0142\u0142\u00f3w dla r\u00f3\u017cnych os\u00f3b, niekt\u00f3re dokumenty z lat 1401-1590 z archiwum Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego oraz dokumenty z archiw\u00f3w ko\u015bcielnych, klasztornych i miejskich, np. klasztor\u00f3w cysters\u00f3w w Sulejowie i J\u0119drzejowie, bo\u017cogrobowc\u00f3w w Miechowie, miasta Kalisza i Rymanowa (nabytki kolekcjonerskie z XIX w.). Poza tym akta darowizny, dzia\u0142u sprzeda\u017cy, zapisu, zastawu i zrzeczenia si\u0119 d\u00f3br, dekrety i pokwitowania, dotycz\u0105ce spraw pieni\u0119\u017cnych i maj\u0105tkowych, kredensy (pisma wierzytelne), instrukcje dla pos\u0142\u00f3w, wys\u0142anych do dwor\u00f3w zagranicznych, listy przypowiednie, listy papieskie, paszporty, przywileje na dobra, na dzier\u017cawy, na ekonomie, na myta, na rangi, na targi, na tytu\u0142y, na urz\u0119dy, grodzkie i ziemskie, rozporz\u0105dzenia hetma\u0144skie i kr\u00f3lewskie.<\/p>\n

Bibliografia <\/h4>\n

\u00a0 Jakubowski Jan, Archiwum Pa\u0144stwowe W. X. Litewskiego i jego losy<\/i>, "Archeion", t. 9, 1931, s. 1-18; Stanis\u0142aw Kutrzeba i W\u0142adys\u0142aw Semkowicz, Wst\u0119p [w:] Akta unii Polski z Litw\u0105 1385-1791, Krak\u00f3w 1932; s. XVII-XXVII<\/i>; Mikulski Waldemar, Dokumenty z Archiwum Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego w Archiwum Warszawskim Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/i> [w:] Miscellanea historico-archivistica, Warszawa 1997, s. 71-83; ten\u017ce, Fa\u0142szywy przywilej Zygmunta Augusta dla Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/i>, "M\u00f3wi\u0105 Wieki", r. 38, 1996, nr (447), s. 25-27.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Depozyt w Oddziale I AGAD: Zbi\u00f3r dokument\u00f3w pergaminowych, sygn.: 7212-8355, 8385-8437, 8681; cz\u0119\u015b\u0107 pergamin\u00f3w wydana [w:] Akta unii Polski z Litw\u0105 1385-1791<\/i>, wydali S. Kutrzeba i W. Kutrzeba, Krak\u00f3w 1932; inwentarze historyczne dzia\u0142u, AGAD, AR Dz. XXVII, nr 65-68, 117 i indeks osobowy i geograficzny do dzia\u0142u, tam\u017ce, nr 69.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 II<\/a> – Dokumenty Historyczne<\/h3>\n

<\/p>\n

\nLATA XIV w. – XX w. [1387]-1942
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 11
\nJEDNOSTEK: 3273 i 86 ksi\u0105g; suplement 1211 kart inwentarzowych.
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Taurogi\u0144ski Boles\u0142aw, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. II: "Dokumenty historyczne" z indeksem osobowym i geograficznym [Warszawa-Cz\u0119stochowa 1940-1945], AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III; Inwentarz kartkowy do suplementu w uk\u0142adzie chronologicznym (Waldemar Mikulski; Wojciech Soko\u0142owski), AGAD, Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., rus., \u0142ac., niem., franc., ros., w\u0142oski.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Orygina\u0142y akt dotycz\u0105cych dzia\u0142alno\u015bci publicznej Radziwi\u0142\u0142\u00f3w i ich krewnych (Sapieh\u00f3w, Przebendowskich i in.) z XVI – XVIII w., fragment akt z archiwum Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego z tego\u017c okresu, akta oryginalne, ale w wi\u0119kszo\u015bci (90%) kopie bliskoczesne, r\u00f3\u017cnych dokument\u00f3w \u017cycia publicznego od po\u0142. XVI w. do po\u0142. XIX w.: sprawy sejm\u00f3w, sejmik\u00f3w, akta wojskowe, dyplomatyczne, publicystyka, rkpsy typu silva rerum. W dziale znajduj\u0105 si\u0119: dyplomy i przywileje, pisane gazety, genealogie, indulgencje (odpusty), bulle papieskie, instrukcje sejmikowe i kr\u00f3lewskie, listy monarch\u00f3w, dygnitarzy, przypowiednie, zapowiednie, zar\u0119czne i \u017celazne, manifesty, memoria\u0142y, mowy sejmowe, napisy nagrobne, ordynanse hetma\u0144skie, panegiryki, paszkwile, petycje, pie\u015bni i wiersze, pisma satyryczne i polemiczne, mowy publiczne i prywatne, paszporty, pozwy i dekrety s\u0105dowe, projekty reform pa\u0144stwowych, reskrypty kr\u00f3lewskie, roty przysi\u0105g, testamenty, traktaty i umowy pokojowe, uniwersa\u0142y itp.<\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n

\u00a0 Mikulski Waldemar, Dokumenty z Archiwum Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego w Archiwum Warszawskim Radziwi\u0142\u0142\u00f3w <\/i>[w:] Miscellanea historico-archivistica, Warszawa 1997, s. 71-83.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Inwentarze historyczne dzia\u0142u, AGAD, AR Dz. XXVII, nr 70-73. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Inwentarz online<\/a><\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 III<\/a> – Listy dom\u00f3w panuj\u0105cych<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1547 – 1813
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 2,5
\nJEDNOSTEK: 313
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. III: "Listy dom\u00f3w panuj\u0105cych" (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III (prawdopodobnie przepisany inwentarz Boles\u0142awa Taurogi\u0144skiego, zob. AGAD, AR Dz. XXVII, nr 74).
\nJ\u0118ZYK: pol., \u0142ac., niem., franc., ros., rus.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Listy do Radziwi\u0142\u0142\u00f3w i ich krewnych (Po\u0142ubi\u0144skich, Sobieskich i in.) od monarch\u00f3w polskich i ich rodzin oraz od panuj\u0105cych zagranicznych – papie\u017cy, cesarzy, kr\u00f3l\u00f3w, ksi\u0105\u017c\u0105t niemieckich i kurlandzkich, hospodar\u00f3w, a tak\u017ce od ich rodzin z teren\u00f3w Rzeszy niemieckiej, Francji, Danii, Szwecji, Anglii, Rosji, Kurlandii, Mo\u0142dawii i Wo\u0142oszczyzny. W\u015br\u00f3d list\u00f3w znajduje si\u0119 wiele reskrypt\u00f3w, dekret\u00f3w, uniwersa\u0142\u00f3w itp.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Inwentarze historyczne dzia\u0142u, AGAD, AR Dz. XXVII, nr 74.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 IV<\/a> – Listy Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1530 – 1884; kopie: 1620-1790.
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 13
\nJEDNOSTEK: 993; kopie 155.
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Zieli\u0144ska Teresa, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. IV: "Korespondencja Radziwi\u0142\u0142\u00f3w – Kopie, Warszawa, pa\u017adziernik 1960 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III. Jest to za\u0142\u0105cznik do: Taurogi\u0144ski Boles\u0142aw, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. IV: "Listy ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwi\u0142\u0142\u00f3w", [Warszawa] 1933-1934, AGAD, Pracownia Naukowa (kserokopia) oraz Oddzia\u0142 III kopia z 1986 r. Orygina\u0142, AGAD, AR Dz. XXVII, nr 79.:\t 1
\nJ\u0118ZYK: pol., rus., franc., niem.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Orygina\u0142y list\u00f3w Radziwi\u0142\u0142\u00f3w do r\u00f3\u017cnych os\u00f3b, przewa\u017cnie do rodziny (Radziwi\u0142\u0142\u00f3w), krewnych, s\u0142ug i domownik\u00f3w z lat 1530 – 1884 oraz kopie i bruliony, niekiedy te\u017c za\u0142\u0105czniki do list\u00f3w Krzysztofa (1585-1640) hetmana wielkiego litewskiego, Bogus\u0142awa (1620-1669) koniuszego litewskiego, jego c\u00f3rki Ludwiki Karoliny (1667-1695), Anny z Sanguszk\u00f3w Radziwi\u0142\u0142owej (1676-1746), Micha\u0142a Kazimierza "Rybe\u0144ko" (1702-1762) hetmana wielkiego litewskiego, Hieronima Floriana (1715-1760), oraz Karola Stanis\u0142awa "Panie Kochanku" (1715-1790) Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, kt\u00f3re skierowane s\u0105 do r\u00f3\u017cnych os\u00f3b.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Inwentarze historyczne dzia\u0142u, AGAD, AR Dz. XXVII, nr 75-78; zob. te\u017c, AGAD, AR Dz. XXVII, nr 80 i 125.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 V<\/a>– Listy Dom\u00f3w Obcych<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1531 – 1921
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 69
\nJEDNOSTEK: 19093
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Taurogi\u0144ski Boles\u0142aw, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. V: "Listy dom\u00f3w obcych" [Warszawa] 1929-1933 i 1938, AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III; Lesi\u0144ski Jerzy, Indeks chronologiczny do inwentarza dzia\u0142u AR Dz. V: "Listy dom\u00f3w obcych", t. 1-2, Warszawa 1975 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., \u0142ac., rus., franc., niem., ang., w\u0142oski.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Orygina\u0142y list\u00f3w r\u00f3\u017cnych nadawc\u00f3w, przewa\u017cnie z kr\u0119gu krewnych, powinowatych, klient\u00f3w i oficjalist\u00f3w radziwi\u0142\u0142owskich do Radziwi\u0142\u0142\u00f3w i ich krewnych (Kiszk\u00f3w, Po\u0142ubi\u0144skich, Sobieskich, Przebendowskich i in.) w sprawach publicznych i prywatnych, od ko\u0144ca XVI w., przy czym wi\u0119kszo\u015b\u0107 ich pochodzi z XVII i XVIII w.<\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n

\u00a0 Lesi\u0144ski Jerzy, Wst\u0119p [w:] Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w Dz. V: Korespondencja. Indeks chronologiczny 1531-1921, t. 1-2, Warszawa 1975 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. 1-3.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Inwentarze historyczne dzia\u0142u, AGAD, AR Dz. XXVII, nr 75-78 i 81-82.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 VI<\/a> – Diariusze<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA XVII w. – XVIII w.
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 1,7
\nJEDNOSTEK: 36
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Inwentarz<\/a>
\nJ\u0118ZYK: pol. <\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Diariusze sejm\u00f3w, konfederacji i komisji, a ponadto rejestr podymnego z 1650 r. i abjurata dym\u00f3w w Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim z 1690 r., ksi\u0119ga Sigillat Kancelarii Mniejszej Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego z lat 1709 – 1719 i in. Akta o charakterze publicznym (tak\u017ce kop. o charakterze silva rerum<\/i>), diariusze Janusza Radziwi\u0142\u0142a (1612-1655), hetmana wielkiego litewskiego z lat 1649-1652 i Bogus\u0142awa Radziwi\u0142\u0142a (1620-1669), koniuszego litewskiego z lat 1658-1660, zapiski prywatne Micha\u0142a Kazimierza Radziwi\u0142\u0142a "Rybe\u0144ko" (1702-1762), hetmana wielkiego litewskiego i Hieronima Floriana Radziwi\u0142\u0142a (1715-1760).<\/p>\n\n

Dzia\u0142 VII<\/a> – Akta Wojskowe<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA [1347], 1567-1821, 1865.
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 6
\nJEDNOSTEK: 722
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Smole\u0144ska Barbara, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. VII: "Akta wojskowe", [Warszawa] 1957 (mps od 1973), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., niem., franc., ros.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Akta wojskowe Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego autoramentu polskiego i cudzoziemskiego z kancelarii hetma\u0144skiej (1567-1771); akta milicji radziwi\u0142\u0142owskiej (lata 1658-1821, 1865). S\u0105 tu: wykazy \u017co\u0142du, rozporz\u0105dzenia wojskowe i raporty, imienne wykazy oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy, ksi\u0119gi "masy czarnej", t.j. wykazy kar, rejestry umundurowania i uzbrojenia, rejestry szk\u00f3d poczynionych przez wojska, pro\u015bby i podania \u017co\u0142nierskie, inkwizycje s\u0105d\u00f3w wojskowych, akta milicji ksi\u0105\u017c\u0119cej, akta za\u0142\u00f3g fortecznych (g\u0142\u00f3wnie S\u0142ucka i Bia\u0142ej), akta wojska kwarcianego i piechoty wybranieckiej itp.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Inwentarz historyczny dzia\u0142u, AGAD, AR Dz. XXVII, nr 83.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 VIII<\/a> – Akta Dotycz\u0105ce Duchowie\u0144stwa<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1514 – 1891
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 6
\nJEDNOSTEK: 734
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Zieli\u0144ska Teresa, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. VIII: "Akta dotycz\u0105ce duchowie\u0144stwa" [Warszawa 1954] (mps 1973), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., \u0142ac., rus., ros., niem.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Akta dotycz\u0105ce wykonywania przez Radziwi\u0142\u0142\u00f3w patronatu oraz uposa\u017cenia istniej\u0105cych w ich dobrach instytucji ko\u015bcielnych; katolickich obrz\u0105dku \u0142aci\u0144skiego i greckiego, prawos\u0142awnych i ewangelickich. Znajduj\u0105 si\u0119 tu: fundacje i nadania, dokumenty sprzeda\u017cy i zrzeczenia si\u0119, inwentarze d\u00f3br i ruchomo\u015bci klasztornych, plenipotencje, plany d\u00f3br, umowy i ugody, pozwy i listy podawcze, dekrety, rezolucje i polecenia Komisji Radziwi\u0142\u0142owskiej, pro\u015bby i podania, instrukcje i memoria\u0142y, kwity, asygnacje i rewersa\u0142y, rejestry dokument\u00f3w, brewia papieskie, dokumenty szpitala nie\u015bwieskiego i zakonu malta\u0144skiego (komondoria: pozna\u0144ska i sto\u0142owicko-pociejowska).<\/p>\n

Bibliografia <\/h4>\n

\u00a0 Augustyniak Urszula, \u0179r\u00f3d\u0142a do badania stosunk\u00f3w wyznaniowych i narodowo\u015bciowych w Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim XVII w. w Archiwum Warszawskim Radziwi\u0142\u0142\u00f3w <\/i>[w:] Miscellanea historico-archiwistica, t. 7, Warszawa 1997, s. 155-167. (g\u0142\u00f3wnie przyk\u0142ady z dzia\u0142u AR Dz. VIII).<\/p>\n\n

Dzia\u0142 X<\/a> – Dokumenty Dom\u00f3w Obcych<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA XVI w. – XIX w.
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 15,5
\nJEDNOSTEK: Pa\u0142ubi\u0144scy sygn.: 1-330; Flemmingowie, sygn.: 331-377.
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Zawadzki Jaros\u0142aw, Inwentarz zespo\u0142u akt. Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w Dzia\u0142 X: "Dokumenty dom\u00f3w obcych. Papiery Po\u0142ubi\u0144skich i rodzin z nimi spokrewnionych z lat 1513-1686", Warszawa [1999] (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III; Zieli\u0144ska Teresa, Inwentarz zespo\u0142u akt. Archiwum Warszawskie Dzia\u0142 X: "Dokumenty dom\u00f3w obcych. Papiery Flemming\u00f3w z lat 1697-1730"; Warszawa 2001 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., \u0142ac., rus., niem., ros., franc.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Papiery odnosz\u0105ce si\u0119 do przedstawicieli kilkuset rod\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie szlacheckich litewskich, ich spraw przewa\u017cnie maj\u0105tkowych, a tak\u017ce gospodarczych, rodzinnych i in., na og\u00f3\u0142 powi\u0105zanych z Radziwi\u0142\u0142ami i ich posiad\u0142o\u015bciami. Wi\u0119ksz\u0105 grup\u0119 tworz\u0105 akta Bieli\u0144skich, Dani\u0142\u0142owicz\u00f3w, Flemming\u00f3w, Kiszk\u00f3w, Drucckich-Lubeckich, Ilinicz\u00f3w, Niezabitowskich, Ogi\u0144skich, Pac\u00f3w, Po\u0142ubi\u0144skich Sanguszk\u00f3w, Sapieh\u00f3w, Sobieskich, Szyd\u0142owieckich, Woronieckich, Wittgenstein\u00f3w, Zamoyskich, Zawisz\u00f3w i \u017b\u00f3\u0142kiewskich, papiery in. rod\u00f3w nieliczne, niekiedy nawet pojedyncze pisma. S\u0105 tu darowizny i nadania kr\u00f3lewskie, dekrety kr\u00f3lewskie, sejmowe i s\u0105dowe, dzia\u0142y maj\u0105tkowe, obligi i rewersa\u0142y, kwity pieni\u0119\u017cne, dokumenty dotycz\u0105ce sprzeda\u017cy d\u00f3br, \u015bwiadectwa, dyplomy, zapisy itp.<\/p>\n

Bibliografia <\/h4>\n

\u00a0 Zawadzki Jaros\u0142aw, Archiwalia r\u00f3\u017cnych rod\u00f3w przechowywanych w Archiwum Warszawskim Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/i> [w:] Miscellanea historico-archivistica, t. 7, Warszawa 1997, s. 127-133; ten\u017ce, Papiery Po\u0142ubi\u0144skich i ich d\u00f3br, przechowywane w Archiwum Warszawskim Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/i> [w:] Miscellanea historico-archivistica, t. 9, Warszawa 1998, s. 13-32; ten\u017ce, Wst\u0119p [w:] "Inwentarz zespo\u0142u akt. Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w Dzia\u0142 X: "Dokumenty dom\u00f3w obcych. Papiery Po\u0142ubi\u0144skich i rodzin z nimi spokrewnionych z lat 1513-1686", Warszawa [1999] (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. 2-28; Zieli\u0144ska Teresa, Wst\u0119p [w:] Inwentarz zespo\u0142u akt. Archiwum Warszawskie Dzia\u0142 X: "Dokumenty dom\u00f3w obcych. Papiery Flemming\u00f3w z lat 1697-1730"; Warszawa 2001 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. 2-4.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Opracowane papiery: Po\u0142ubi\u0144skich i Flemming\u00f3w; inwentarz historyczny dzia\u0142u, AGAD, AR Dz. XXVII, nr 84.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 XI<\/a> – Dokumenty Familijne<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1446 – 1938
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 8,5
\nJEDNOSTEK: 320
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Zieli\u0144ska Teresa, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XI: "Dokumenty familijne" z konkordancj\u0105 sygnatur, z indeksem osobowym i geograficznym opracowanym przez Micha\u0142a Wasilewskiego, przy wsp\u00f3\u0142udziale Teresy Zieli\u0144skiej (Warszawa, grudzie\u0144 1976), Warszawa, w pa\u017adzierniku 1975 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., rus., \u0142ac., niem., ros., franc.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Akta maj\u0105tkowe i rodzinne oraz papiery osobiste przedstawicieli linii rodu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w. Niekt\u00f3re akta rod\u00f3w spokrewnionych. W dziale wyst\u0119puj\u0105: akta zej\u015b\u0107, darowizny kr\u00f3lewskie, dokumenty sprzeda\u017cy d\u00f3br, dzia\u0142y i uk\u0142ady maj\u0105tkowe, inwentarze sporz\u0105dzone przy podziale maj\u0119tno\u015bci, intercyzy \u015blubne, korespondencja dotycz\u0105ca dzia\u0142\u00f3w, zwi\u0105zk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich etc., listy zar\u0119czne, plenipotencje, kwity na zap\u0142acone sumy, postanowienia kr\u00f3lewskie i sejmowe dotycz\u0105ce familijnych spraw Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, rejestry wypraw \u015blubnych, testamenty, zapisy i nadania darowizn wieczystych, do\u017cywotnich, zobowi\u0105za\u0144 finansowych, dokumentacja dzia\u0142alno\u015bci publicznej itp.<\/p>\n

Bibliografia <\/h4>\n

\u00a0 Zieli\u0144ska Teresa Wst\u0119p [w:] Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XI: "Dokumenty familijne", AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. 1-14.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Opracowane papiery: Po\u0142ubi\u0144skich i Flemming\u00f3w; inwentarz historyczny dzia\u0142u, AGAD, AR Dz. XXVII, nr 85.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 XII<\/a> – Archiwum z Berlina Przywiezione<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1815-1861
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 0,75
\nJEDNOSTEK: 27 tek i 13 ksi\u0105g
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XII: "Archiwum z Berlina przywiezione" (rkps. XIX w.), AGAD, Pracownia Naukowa.
\nJ\u0118ZYK: niem., franc.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Uk\u0142ady w sprawie podzia\u0142u po Dominiku Hieronimie Radziwille (1786-1813) i oddzielenie jego d\u00f3br alloidalnych od ordynackich, akta spor\u00f3w mi\u0119dzy spadkobiercami i pretensji wierzycieli; post\u0119powania spadkowe po \u015bmierci w 1832 r. Antoniego Henryka Radziwi\u0142\u0142a (1775-1833) namiestnika Wielkiego Ksi\u0119stwa Pozna\u0144skiego, ordynata nie\u015bwieskiego i przygodzickiego; sprawy ordynacji przygodzickiej i pa\u0142acu Radziwi\u0142\u0142\u00f3ww Berlinie, akta dotycz\u0105ce podzia\u0142u ordynacji, ukazy cesarskie, akta "Komisji Wile\u0144skiej", akta administracyjne i dokumenty familijne Radziwi\u0142\u0142\u00f3w.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: zob. AGAD, AR Dz. XXVII, nr 118.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 XIII<\/a> – Archiwum Familijne Sekretne<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1781 – 1904
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 9
\nJEDNOSTEK: 40 tek i 88 ksi\u0105g
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Taurogi\u0144ski Boles\u0142aw, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XIII: "Archiwum familijne sekretne" [Warszawa] 1943 (mps w j. niem.), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.

\nJ\u0118ZYK: niem., franc., pol.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

Korespondencja i in. papiery osobowe i rodzinne Antoniego Henryka Radziwi\u0142\u0142a (1775-1833) namiestnika Wielkiego Ksi\u0119stwa Pozna\u0144skiego, jego syn\u00f3w Wilhelma (1791-1870) genera\u0142a pruskiego i ordynata nie\u015bwieskiego, i Bogus\u0142awa (1805-1873) ordynata o\u0142yckiego i przygodzkiego oraz wnuka Antoniego Wilhelma (1833-1904) ordynata nie\u015bwieskiego i kleckiego wraz z \u017con\u0105 i in. krewnymi. Niekt\u00f3re akta spraw maj\u0105tkowych ordynacji nie\u015bwieskiej.<\/p>\n

UWAGI: zob. AGAD, AR Dz. XXVII, nr 116.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 XIV<\/a> – Akta opieki nad Ks. Dominikiem Radziwi\u0142\u0142em i
\nProkuratorii Radziwi\u0142\u0142owskiej Masy<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA XVII w. – 1835
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 22
\nJEDNOSTEK: 196
\nPOMOCE ARCHIWALNE: inwentarze dzia\u0142u AR Dz. XIV: "Akta opieki nad ks. Dominikiem Radziwi\u0142\u0142em i Prokuratoria Poradziwi\u0142\u0142owskiej Masy" (rkps XIX w.), t. 1-4, AGAD, Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., \u0142ac., ros., hebr.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Akta proces\u00f3w, uk\u0142ad\u00f3w i rozlicze\u0144 z wierzycielami w okresie opieki nad Dominikiem Hieronimem Radziwi\u0142\u0142em (1786-1813) i po jego \u015bmierci (1813 r.) w czasie zarz\u0105dzania jego maj\u0105tkiem przez Prokuratori\u0119. W dziale znajduj\u0105 si\u0119: plenipotencje, umowy, kontrakty i ugody, pozwy i obligi, kwity, asygnaty i rewersy, rejestry dokument\u00f3w, rachunki wydatk\u00f3w, dekrety, rezolucje i plecenia Komisji.<\/p>\n\n

Dzia\u0142 XV<\/a> – Akta Ordynacji Nie\u015bwieskiej<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1488 – 1859
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 2
\nJEDNOSTEK: 20 tek
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XV: "Akta dziedziczne" (rkps, XIX w.), AGAD, Pracownia Naukowa.
\nJ\u0118ZYK: pol., rus., \u0142ac.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Nadania i po\u015bwiadczenia praw w\u0142asno\u015bci, transakcji kupna-sprzeda\u017cy, zastaw\u00f3w i dzier\u017caw, akta spadkowe, procesowe i gospodarcze dotycz\u0105ce w ca\u0142o\u015bci b\u0105d\u017a cz\u0119\u015bci d\u00f3br ordynacji nie\u015bwieskiej, w ma\u0142ej cz\u0119\u015bci tak\u017ce ordynacji o\u0142yckiej. Obejmuje on akta: dotycz\u0105ce przej\u015bcia Nie\u015bwie\u017ca i d\u00f3br nie\u015bwieskich od Kiszk\u00f3w, nadania grunt\u00f3w przez Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, dzier\u017caw zastawnych w niekt\u00f3rych za\u015bciankach, praw i przywilej\u00f3w nadawanych szlachcie, s\u0105d\u00f3w grodzkich ordynackich ksi\u0119stwa nie\u015bwieskiego, przywileje nadane miastu Nie\u015bwie\u017cowi i jego mieszka\u0144com.<\/p>\n\n

Dzia\u0142 XVI<\/a> – Akta Ordynacji kleckiej i dawidgr\u00f3deckiej<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA XVI w. – XIX w.
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 2
\nJEDNOSTEK: 26 tek
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Spis zawarto\u015bci dzia\u0142u zrobiony przez Teres\u0119 Tieli\u0144sk\u0105, AGAD, Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., rus., \u0142ac. ros.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Akta ordynacji kleckiej i dawidgr\u00f3deckiej, przewa\u017cnie o charakterze administracyjnym dotycz\u0105ce ca\u0142o\u015bci lub cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych wyliczonych d\u00f3br, obejmuj\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju papiery maj\u0105tkowe, administracyjne, s\u0105dowe, inwentarze, akta w\u0142o\u015bcia\u0144skie itp.<\/p>\n\n

Dzia\u0142 XVII<\/a> – Akta Starostw i Ekonomii<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1536 – 1827
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 0,75
\nJEDNOSTEK: 161
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Walawender Antoni, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XVII: "Akta starostw", Warszawa 1959 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., \u0142ac., rus., ros., niem.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Akta d\u00f3br kr\u00f3lewskich (starostw i ekonomii), g\u0142\u00f3wnie z teren\u00f3w litewskich, (starostwa borysowskie, jurborskie, bobrujskie, krzyczewskie, ekonomie szawelska i brzeska i in.), a tak\u017ce z Prus Kr\u00f3lewskich (starostwa cz\u0142uchowskie, mirachowskie) i z in. ziem Korony (starostwo bra\u0144skie i in.). S\u0105 tu: wykazy intrat, inwentarze, nadania i przywileje, rozporz\u0105dzenia gospodarcze i kwity z obioru kwarty, umowy itp.<\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n

\u00a0 Walawender Antoni, Notatka wst\u0119pna [w:] Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XVII: "Akta starostw", Warszawa 1959, AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. 1-2.<\/p>\n\n

Dzia\u0142 XVIII<\/a> – Akta Posiad\u0142o\u015bci Miejskich Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1520 – 1876
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 3,75
\nJEDNOSTEK: 449
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Smole\u0144ka Barbara, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz.: "Akta posiad\u0142o\u015bci miejskich Radziwi\u0142\u0142\u00f3w", Warszawa b.d. (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., rus., niem., \u0142ac., ros.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Akta jurydyk, pa\u0142ac\u00f3w i mniejszych posiad\u0142o\u015bci, g\u0142\u00f3wnie w Wilnie i Warszawie, a tak\u017ce Brze\u015bciu, Grodnie, Nowogr\u00f3dku, Mi\u0144sku, Kownie, Gda\u0144sku, Poznaniu, Krakowie, Lwowie oraz Berlinie. Obejmuj\u0105 one: przywileje, nadania, plany i rysunki, kwity i rejestry wydatk\u00f3w, kontrakty i umowy, akta procesowe, rejestry czynsz\u00f3w itp.<\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n

\u00a0 Smole\u0144ka Barbara, Notatka wst\u0119pna [w:] Inwentarz dzia\u0142u AR Dz.: "Akta posiad\u0142o\u015bci miejskich Radziwi\u0142\u0142\u00f3w", Warszawa b.d. (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. I-II.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Inwentarz historyczny dzia\u0142u, AGAD, AR Dz. XXVII, nr 86.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 XIX<\/a> – Akta Fabryk i Zak\u0142ad\u00f3w Przemys\u0142owych<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1632 – 1889
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 14
\nJEDNOSTEK: 576
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Wo\u017aniakowa Maria, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XIX: "Akta fabryk i zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych", Warszawa lata 50. (mps 1974), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., niem., ros., franc.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Akta zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych w dobrach radziwi\u0142\u0142owskich. S\u0105 to rachunki, rejestry, inwentarze projekty i wzory itp. Dotycz\u0105ce: hut szk\u0142a w Urzeczu i Nalibokach, persjarni (pasiarni) w S\u0142ucku, manufaktur tkackich we\u0142nianych i p\u0142\u00f3ciennych w Nie\u015bwie\u017cu, S\u0142ucku i Koreliczach, farfurni \u015bwier\u017ce\u0144skiej, fabryk \u017celaza w Kleciszczu i Rudni, fabryki terpentyny w Smolewiczach, cegielni na Snipiszkach, cukierni w Iwaniu i Koreliczach, magazynu blachy w Nie\u015bwie\u017cu, magazyn\u00f3w szk\u0142a w S\u0142ucku i \u0141achwie, magazyn\u00f3w drzewa w Mi\u0144sku Bia\u0142oruskim, Wilnie i S\u0142ucku, glinianek w Doroszynie, budowli w Nie\u015bwie\u017cu i bud poda\u017cowych.<\/p>\n\n

Dzia\u0142 XX<\/a> – Akta Dotycz\u0105ce Handlu Sp\u0142awnego<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1608 – 1892
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 12,5
\nJEDNOSTEK: 251
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Smole\u0144ska Barbara, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XX: "Akta dotycz\u0105ce handlu sp\u0142awnego", Warszawa 1958 (mps od 1974), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., niem., ros<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Rachunki, kontrakty, akta szypr\u00f3w i in. przedsi\u0119biorc\u00f3w prowadz\u0105cych handel sp\u0142awny z r\u00f3\u017cnych d\u00f3br radziwi\u0142\u0142owskich, potem te\u017c z d\u00f3br Wittgenstein\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie do Kr\u00f3lewca, a tak\u017ce do Gda\u0144ska. Ponadto zagadnienia gospodarcze w dobrach, w hucie szk\u0142a w Nalibokach, sprawy melioracji, zarz\u0105du las\u00f3w i in. S\u0105 tam rejestry i wykazy: towar\u00f3w nabywanych w Kr\u00f3lewcu (z podaniem cen), towar\u00f3w sprzedawanych w Kr\u00f3lewcu i Rydze, zysk\u00f3w osi\u0105gni\u0119tych z tej sprzeda\u017cy, koszt\u00f3w transportu naturze i got\u00f3wce, ilo\u015b\u0107 zbo\u017ca i konopi dostarczanych przez poszczeg\u00f3lne wioski.<\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n

\u00a0 Smole\u0144ska Barbara, Notatka wst\u0119pna [w:] Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XX: "Akta dotycz\u0105ce handlu sp\u0142awnego", Warszawa 1958 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. I-II.<\/p>\n\n

Dzia\u0142 XXI<\/a> – Akta Tycz\u0105ce si\u0119 S\u0142ug i Rzemie\u015blnik\u00f3w Domu Ks. Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1586 – 1905
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 7,5
\nJEDNOSTEK: 3535
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Inwentarz<\/a>
\nJ\u0118ZYK: pol., niem., franc., ros.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Akta oficjalist\u00f3w administracji centralnej d\u00f3br radziwi\u0142\u0142owskich (nie\u015bwieskich, o\u0142yckich, s\u0142uckich i in.) oraz podleg\u0142ego im personelu od szczebli najni\u017cszych do najwy\u017cszych, a tak\u017ce oficjalist\u00f3w wydzielonych ga\u0142\u0119zi gospodarki jak lasy, zak\u0142ady przemys\u0142owe, handel sp\u0142awny itp. Ponadto akta pozostaj\u0105cych na us\u0142ugach Radziwi\u0142\u0142\u00f3w rzemie\u015blnik\u00f3w i przedstawicieli wolnych zawod\u00f3w, jak lekarze, aptekarze, geometrzy, archiwi\u015bci itp. W dziale znajduj\u0105 si\u0119: umowy o prac\u0119, \u015bwiadectwa dotycz\u0105ce kwalifikacji i wykonywania prac, asygnacje na pensje i wyp\u0142aty, kontrakty, ksi\u0105\u017ceczki s\u0142u\u017cbowe, kwity i rewersy, pro\u015bby i podania, raporty, rachunki i umowy dotycz\u0105ce r\u00f3\u017cnych rob\u00f3t, roty przysi\u0119gi s\u0142u\u017cbowej, \u015bwiadectwa s\u0142u\u017cbowe, kwestie uposa\u017cenia i in.<\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n

\u00a0 Rudawska Barbara, Wst\u0119p [w:] Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XXI: "Akta tycz\u0105ce si\u0119 s\u0142ug i rzemie\u015blnik\u00f3w domu ks. Radziwi\u0142\u0142\u00f3w", Warszawa 30 VI 1953 (mps.), s. I-IV.<\/p>\n\n

Dzia\u0142 XXIII<\/a> – Dokumenty do D\u00f3br S\u0142u\u017c\u0105ce<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1497 – 1842
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 19
\nJEDNOSTEK: 157 tek
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XXIII: "Dokumenty do d\u00f3br s\u0142u\u017c\u0105ce" (rkps XIX w.), AGAD, Pracownia Naukowa (kserokopia). Orygina\u0142, zob. AGAD, AR Dz. XXVII, nr 87.
\nJ\u0118ZYK: pol., rus., \u0142ac. franc., niem., ros.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Akta odnosz\u0105ce si\u0119 do praw w\u0142asno\u015bci, dziedziczenia, a tak\u017ce zarz\u0105dzania d\u00f3br linii bir\u017ca\u0144skiej Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, zwanych w XVIII w. dobrami neuburskimi, kt\u00f3re przesz\u0142y wtedy w posiadaniu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w nie\u015bwieskich, a w XIX w. Wittgenstein\u00f3w (klucze S\u0142uck, Kopyl, Kojdan\u00f3w, Korelicze, Kopy\u015b, Bielica, \u0141achwa, S\u0142awatycze i in.). W tym te\u017c akta ludno\u015bci osiad\u0142ej na terenie wymienionych d\u00f3br. Ponadto znajduje si\u0119 tu 7 pude\u0142 akt in. d\u00f3br, zw\u0142aszcza miasta Mir.<\/p>\n\n

Dzia\u0142 XXIV<\/a> – Zbi\u00f3r Map i Plan\u00f3w<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1749 – 1916
\nJEDNOSTEK: 129
\nMAP: ok. 1500 lu\u017anych map i plan\u00f3w
\nPOMOCE ARCHIWALNE: inwentarz
\nJ\u0118ZYK: pol., ros., niem., franc.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Plany ca\u0142o\u015bci d\u00f3br, odcink\u00f3w granic, miasteczek, folwark\u00f3w, wsi, za\u015bcink\u00f3w, grunt\u00f3w, obr\u0119b\u00f3w le\u015bnych, jezior a tak\u017ce budynk\u00f3w w posiad\u0142o\u015bciach Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, potem cz\u0119\u015bciowo Wittgenstein\u00f3w. Wi\u0119ksze grupy materia\u0142\u00f3w dotycz\u0105 miedzy innymi d\u00f3br: Bia\u0142a, Kojdan\u00f3w, Korelicze, Lenin, Lipicza\u0144ska puszcza, \u0141achwa, Mir, Naliboki, Podlesie, Rubie\u017cewicze, Smolewicze, S\u0142uck, Kopyl, Starczyce, Starobin, Werki, Zab\u0142ud\u00f3w, Zblany.<\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n

\u00a0 Bartoszewicz Henryk, Kartografika Radziwi\u0142\u0142owskie w zbiorach Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych <\/i>[w:] Miscellanea historico-archivistica, Warszawa 1997, s. 115-126.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Depozyt – Zb. Kart. AGAD, Teki 451-453; AR Dz. XXVII, nr 88.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 XXV<\/a> – Inwentarze D\u00f3br Radziwi\u0142\u0142owskich<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1536 – 1893
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 41,3
\nJEDNOSTEK: 5408 (4718 pozycji)
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Inwentarz dzia\u0142u AR Dz.: "Inwentarze d\u00f3br", [Warszawa] po 1950 (mps), t. 1-6, AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.

\nJ\u0118ZYK: pol., ros., niem.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

Inwentarze ca\u0142ych kluczy, ich cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych, d\u00f3br, folwark\u00f3w, wsi, za\u015bciank\u00f3w, a tak\u017ce rezydencji (zw\u0142aszcza w Nie\u015bwie\u017cu i Bia\u0142ej), kt\u00f3re stanowi\u0142y posiad\u0142o\u015bci Radziwi\u0142\u0142\u00f3w z linii bir\u017ca\u0144skiej, nie\u015bwieskiej, o\u0142yckiej i kleckiej, potem te\u017c Wittgenstein\u00f3w.<\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n

7nbsp; Mikulski Waldemar, Zawadzki Jaros\u0142aw, Wst\u0119p [w:] Opisy zamk\u00f3w bia\u0142oruskich z inwentarzy d\u00f3br przechowywanych w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych<\/i>, Warszawa 1999, s. 7-8; Notatka informacyjna (5 I 1994) [w:] Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XXV: "Inwentarze d\u00f3br", AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, t. 1, s. 1-3.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Kilka inwentarzy wydanych przez: Mikulski Waldemar, Zawadzki Jaros\u0142aw, Opisy zamk\u00f3w bia\u0142oruskich z inwentarzy d\u00f3br przechowywanych w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych<\/i>, Warszawa 1999; inwentarze historyczne dzia\u0142u, AGAD, AR DZ. XXVII, nr 89-91.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 XXVI<\/a> – Rejestry Skarbc\u00f3w i Wszelkiego Ruchomego Maj\u0105tku<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1563 – 1819
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 2
\nJEDNOSTEK: 944
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Taurogi\u0144ski Boles\u0142aw, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz.: "Rejestry skarbc\u00f3w i wszelkiego ruchomego maj\u0105tku", [Warszawa] 1938 (rkps), AGAD, Pracownia Naukowa.
\nJ\u0118ZYK: pol., niem., franc.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Spisy, niekiedy te\u017c oszacowania, ruchomo\u015bci nale\u017c\u0105cych do Radziwi\u0142\u0142\u00f3w i przechowywanych w ich rozmaitych posiad\u0142o\u015bciach, zw\u0142aszcza w Nie\u015bwie\u017cu, S\u0142ucku, Bia\u0142ej i Bir\u017cach, w tym rejestry arsena\u0142\u00f3w, stajni, pojazd\u00f3w, sprz\u0119tu je\u017adzieckiego i my\u015bliwskiego, tak\u017ce stad koni i byd\u0142a, soko\u0142\u00f3w i psiarni, wyposa\u017cenia kuchni i kredensu, wyposa\u017cenia pomieszcze\u0144 mieszkalnych (meble, obicia, obrazy), przedmiot\u00f3w osobistego u\u017cytku jak odzie\u017c, bi\u017cuteria i in. kosztowno\u015bci.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Inwentarz historyczny dzia\u0142u, AGAD, AR Dz. XXVII, nr 92.<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 XXVII<\/a> – Sumariusze i Inwentarze Archiw\u00f3w Radziwi\u0142\u0142owskich<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA [XVI w.] 1616-1947
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 2
\nJEDNOSTEK: 143.
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Jankowski Rafa\u0142, Inwentarz zespo\u0142u akt. Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w Dzia\u0142 XXVII: "Sumariusz i inwentarze archiw\u00f3w radziwi\u0142\u0142owskich z lat [XVI w.] 1616-1947", Warszawa 2001 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., \u0142ac., rus.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Spisy, inwentarze i sumariusze archiw\u00f3w radziwi\u0142\u0142owskich w Bir\u017cach, Nie\u015bwie\u017cu, O\u0142yce i Bia\u0142ej. W nich tak\u017ce spisy archiwali\u00f3w z archiwum Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, z archiwum \u017c\u00f3\u0142kiewskiego po Sobieskich, archiwum komandorii pozna\u0144skiej kawaler\u00f3w malta\u0144skich i in. Kapiariusz XVI w. dokument\u00f3w. Do tych\u017ce do\u0142\u0105czone zosta\u0142y listy nap\u0142ywaj\u0105ce do Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w i kopie list\u00f3w wyp\u0142ywaj\u0105cych z tego\u017c z lat 1837-1944 i dziennik ekspedycji. Do korespondencji do\u0142\u0105czono notatki z informacjami m\u00f3wi\u0105cymi o organizacji archiwum, opracowania, wypisy \u017ar\u00f3d\u0142owe i inne pomoce archiwalne archiwist\u00f3w radziwi\u0142\u0142owskich, g\u0142\u00f3wnie Romualda Symonowicza, Micha\u0142a Szyszko Bohusza (1811-1877), Antoniego Iwanowskiego i przede wszystkim Boles\u0142awa Taurogi\u0144skiego (1904-1974), w przypadku kt\u00f3rego mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 wr\u0119cz o spu\u015bci\u017anie aktowej.<\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n

\u00a0 Jankowski Rafa\u0142, Prace inwentaryzacyjne w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu do 1945 r.<\/i>, "Archiwista Polski", nr 3 (19), r. 5, 2000, s. 43-55; Jankowski Rafa\u0142, Wst\u0119p [w:] Inwentarz zespo\u0142u akt. Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w Dzia\u0142 XXVII: "Sumariusz i inwentarze archiw\u00f3w radziwi\u0142\u0142owskich z lat [XVI w.] 1616-1947", Warszawa 2001, AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. 8-32; Kutrzeba Stanis\u0142aw i Semkowicz W\u0142adys\u0142aw, Wst\u0119p [w:] Akta unii Polski z Litw\u0105 1385-1791<\/i>, Krak\u00f3w 1932; s. XVII-XXVII; Mikulski Waldemar, Dokumenty z Archiwum Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego w Archiwum Warszawskim Radziwi\u0142\u0142\u00f3w <\/i>[w:] Miscellanea historico-archivistica, Warszawa 1997, s. 71-83.<\/p>\n\n

Dzia\u0142 XXIX<\/a> – Akta Ekonomiczne<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1570 – 1913
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 6
\nJEDNOSTEK: 337
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Janicka Barbara, Lipi\u0144ska Wanda, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XXIX: "Akta ekonomiczne", Warszawa w lipcu 1975 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., ros., rus., franc., niem., \u0142ac., hebr.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Zbi\u00f3r fragmentu akt gospodarczych i administracyjnych dotycz\u0105cych d\u00f3br radziwi\u0142\u0142owskich, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 nale\u017ca\u0142a w XIX w. do Wittgenstein\u00f3w. Z og\u00f3lnych mamy nast\u0119puj\u0105ce serie: seria kopiariuszy dyspozycji i korespondencji gospodarczej Radziwi\u0142\u0142\u00f3w bir\u017ca\u0144skich i nie\u015bwieskich z lat 1580-1826, seria "kasa": zawieraj\u0105ca materia\u0142y z lat 1641-1900 tycz\u0105ca si\u0119 wydatk\u00f3w i przychod\u00f3w domowych i osobistych poszczeg\u00f3lnych ksi\u0105\u017c\u0105t; akta odnosz\u0105ce si\u0119 do lecznictwa w dobrach s\u0142uckich z lat 1823-1862. i in. drobniejsze materia\u0142y (m.in. skargi w\u0142o\u015bcia\u0144skie na oficjalist\u00f3w, arendarzy oraz petycje i pro\u015bby w\u0142o\u015bcian dotycz\u0105ce r\u00f3\u017cnych spraw z lat 1636-1851). Drug\u0105 zasadnicz\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 akta dotycz\u0105ce poszczeg\u00f3lnych d\u00f3br. Rozpoczynaj\u0105 t\u0105 grup\u0119 "dobra neuburskie", nast\u0119pnie id\u0105 akta d\u00f3br u\u0142o\u017cone w kolejno\u015bci wojew\u00f3dztw na Litwie i Koronie, w obr\u0119bie wojew\u00f3dztwa posiad\u0142o\u015bci u\u0142o\u017cone alfabetycznie. Do trzeciej grupy nale\u017c\u0105 fragmenty r\u00f3\u017cne akt gospodarczych nie wymienionych z nazwy d\u00f3br radziwi\u0142\u0142\u00f3wskich.<\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n

\u00a0 Janicka Barbara, Lipi\u0144ska Wanda, Wst\u0119p [w:] Inwentarz dzia\u0142u AR Dz. XXIX: "Akta ekonomiczne", AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. 1-20.<\/p>\n

UWAGI: Fragment dzia\u0142u [?]<\/b><\/small><\/p>\n\n

Dzia\u0142 XXXIV<\/a> – Gazetki Pisane<\/h3>\n

<\/p>\n

LATA 1594-1788, 1808
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCHZ: 2
\nJEDNOSTEK: 898
\nPOMOCE ARCHUIWALNE: Dmowska-Grabias Halina, Inwentarz dzia\u0142u AR Dz.: "Gazetki pisane", Warszawa, grudzie\u0144 1988 (mps), AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., niem., franc., \u0142ac., w\u0142oski.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Gazetki pisane, kt\u00f3re przynajmniej w cz. sporz\u0105dzano na zlecenie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w. Obejmuj\u0105 one wiadomo\u015bci z o\u015brodk\u00f3w krajowych (g\u0142\u00f3wnie z Warszawy, a tak\u017ce z Wilna, Gda\u0144ska, Poznania, Lublina, Piotrkowa, Grodna, Lwowa, Kamie\u0144ca Podolskiego i in.) i z o\u015brodk\u00f3w zagranicznych (zw\u0142aszcza z Drezna, Wiednia, Pary\u017ca, Hagi, Amsterdamu, Madrytu, Rzymu, Wenecji, Londynu i in.).<\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n

\u00a0 Dmowska-Grabias, Wst\u0119p [w:] Inwentarz dzia\u0142u AR Dz.: "Gazetki pisane", Warszawa, grudzie\u0144 1988, AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. I-XV.<\/p>\n

\u00a0 UWAGI: Do inwentarza do\u0142\u0105czony indeks chronologiczny i geograficzny.<\/b><\/small><\/p>\n\n

R\u0119kopisy Biblioteczne<\/a><\/h3>\n

<\/p>\n

LATA XVII w. – XIX w.
\nMETR\u00d3W BIE\u017b\u0104CYCH: 3
\nJEDNOSTEK: 41
\nPOMOCE ARCHIWALNE: Spis zawarto\u015bci dzia\u0142u AR R\u0119kopisy biblioteczne, AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, Inwentarz kartkowy, AGAD, Oddzia\u0142 III.
\nJ\u0118ZYK: pol., franc., niem., ros., \u0142ac., w\u0142oski.<\/p>\n

Charakterystyka<\/h4>\n

\u00a0 Katalogi bibliotek radziwi\u0142\u0142owskich w Nie\u015bwie\u017cu, Bia\u0142ej, \u017b\u00f3\u0142kwi, Kr\u00f3lewcu i Poznaniu, a tak\u017ce bibliotek po Jakubie Henryku Flemmingu (1667-1728) oraz pochodz\u0105ce z tych bibliotek r\u00f3\u017cne rkpsy, m. in. kopiariusze dokument\u00f3w z zakresu wymiaru sprawiedliwo\u015bci, ustawodawstwa i administracji pa\u0144stwowej, inwentarze i sumariusze archiwalne, formularze i wzory redagowania pism, podr\u0119czniki wojskowo\u015bci, wypisy z dzie\u0142 historycznych i moralnych, notatki szkolne, utwory okoliczno\u015bciowe dedykowane r\u00f3\u017cnym Radziwi\u0142\u0142om, ich w\u0142asne i rkpisy typu silva rerum<\/i>, zbi\u00f3r utwor\u00f3w scenicznych Franciszki Urszuli z Wi\u015bniowieckich Radziwi\u0142\u0142owej (1705-1753).<\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n<\/p>\n

\u00a0 Jankowski Rafa\u0142, Prace inwentaryzacyjne w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu do 1945 r.<\/i>, "Archiwista Polski", nr 3 (19), r. 5, 2000, s. 43-55; Jankowski Rafa\u0142, Aneks [w:] Inwentarz zespo\u0142u akt. Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w Dzia\u0142 XXVII: "Sumariusz i inwentarze archiw\u00f3w radziwi\u0142\u0142owskich z lat [XVI w.] 1616-1947", Warszawa 2001, AGAD, Pracownia Naukowa oraz Oddzia\u0142 III, s. 156-160; Kutrzeba Stanis\u0142aw i Semkowicz W\u0142adys\u0142aw, Wst\u0119p [w:] Akta unii Polski z Litw\u0105 1385-1791<\/i>, Krak\u00f3w 1932; s. XVII-XXVII; Mikulski Waldemar, Dokumenty z Archiwum Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego w Archiwum Warszawskim Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/i> [w:] Miscellanea historico-archivistica, Warszawa 1997, s. 71-83.<\/p>\n

<\/h5>\n

Powr\u00f3t<\/b><\/p>\n\n

IV. Iwentarz Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w – Papiery Fleming\u00f3w (Teresa Zieli\u0144ska<\/i>)<\/a><\/h3>\n<\/td>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w I. Projekt (Jaros\u0142aw Zawadzki) II. Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych w Warszawie (Rafa\u0142 Jankowski) Zarys dziej\u00f3w Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nie\u015bwie\u017cu do wyodr\u0119bnienie z tego cz\u0119\u015bci zwanej p\u00f3\u017aniej Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w Archiwum Ordynacji Nie\u015bwieskiej w Warszawie w latach 1919-1939 Losy okupacyjne archiwum (1939-1946 r.) Archiwum Warszawskie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w po 1945 r. Bibliografia … Czytaj dalej Archiwum Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":1569,"menu_order":-130,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-872","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/872","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=872"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/872\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1569"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=872"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}