{"id":856,"date":"2015-01-02T02:54:46","date_gmt":"2015-01-02T01:54:46","guid":{"rendered":"http:\/\/agad.gov.pl\/?page_id=856"},"modified":"2015-06-24T14:27:59","modified_gmt":"2015-06-24T12:27:59","slug":"zbior-kartograficzny-agad","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/agad.gov.pl\/?page_id=856","title":{"rendered":"Zbi\u00f3r kartograficzny AGAD"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n

Zbi\u00f3r kartograficzny AGAD<\/h1>\n

\n<\/p>\n

\n\u00a0 Zbi\u00f3r Kartograficzny AGAD<\/abbr> twor\u0105 mapy, rysunki architektoniczne i grafiki przechowywane w Oddziale IV Archiwum. Liczy on 25 012 jednostek inwentarzowych. Sk\u0142ada si\u0119 z kartografik\u00f3w pochodz\u0105cych z dawnego zasobu Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych oraz z kartografik\u00f3w wy\u0142\u0105czonych z zespo\u0142\u00f3w akt przechowywanych w AGAD<\/abbr>, przede wszystkim ze Zbioru Popiel\u00f3w, tzw. Metryki Litewskiej, Archiwum m. Warszawy, Komisji Rz\u0105dowej Spraw Wewn\u0119trznych, Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, a tak\u017ce z archiw\u00f3w rodowych. Znajduj\u0105 si\u0119 tu r\u00f3wnie\u017c mapy pochodz\u0105ce z nabytk\u00f3w (rewindykaty z ZSRR<\/abbr>, darowizny instytucji, zakupy). Zbi\u00f3r zasi\u0119giem chronologicznym obejmuje mapy z lat 1579 – 1954. Najstarsz\u0105 map\u0105 jest miedzioryt przedstawiaj\u0105cy Fryzj\u0119 Wschodni\u0105. Najstarszy obiekt r\u0119kopi\u015bmienny – plan Ujazdowa pod Warszaw\u0105 – zosta\u0142 wykonany przez Aleksandra Albertiniego w 1606 r. Mapy odnosz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do ziem polskich. Z okresu do 1795 r. przewa\u017cnie dotycz\u0105 one Korony, w niewielkim stopniu Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, a z okresu porozbiorowego teren\u00f3w obj\u0119tych w posiadanie przez Prusy po II i III rozbiorze, a nast\u0119pnie teren\u00f3w Ksi\u0119stwa Warszawskiego i Kr\u00f3lestwa Polskiego. W grupie rysunk\u00f3w architektonicznych wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 warto\u015bci\u0105 poznawcz\u0105 Zbi\u00f3r Henryka i Leandra Marconich. Ponadto w Oddziale Kartografii AGAD<\/abbr> przechowywany jest Zbi\u00f3r Grafiki, obejmuj\u0105cy obiekty z XVII i XVIII w.<\/p>\n

\u00a0 W grupie map ma\u0142oskalowych do najcenniejszych kartografik\u00f3w nale\u017cy zaliczy\u0107 przede wszystkim XVIII-wieczne mapy Rzeczypospolitej, w tym mapy wojew\u00f3dztw Karola de Perth\u00e9esa (bogata kolekcja tych map, w tym brakuj\u0105cych w AGAD<\/abbr> znajduje si\u0119 w Bibliotece Narodowej w Warszawie<\/a>, Pl. Krasi\u0144skich 1). Na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 mapy ksi\u0119stw \u015bl\u0105skich z po\u0142owy XVIII w., mapy zaboru pruskiego i Prus Wschodnich z lat 1802 – 1808 sporz\u0105dzone przez D. Gillyego, F. L. Schr\u00f6ttera i J. K. von Textora oraz obejmuj\u0105ca ziemie zagarni\u0119te przez Austri\u0119 w III rozbiorze tzw. mapa Metzburga z 1799 r. Ponadto w zbiorach znajduj\u0105 si\u0119: Mapa Topograficzna Kr\u00f3lestwa Polskiego, sporz\u0105dzona w latach 1816 – 1830 przez wojskowe s\u0142u\u017cby geodezyjne i kartograficzne Kr\u00f3lestwa, a wydana w latach 1839 – 1943; Karta Dawnej Polski Wojciecha Chrzanowskiego; kilkana\u015bcie map Kr\u00f3lestwa Polskiego z XIX i pocz. XX w.; mapy wojew\u00f3dztw i guberni z tego samego okresu oraz mapa Ziemie ruskie Rzeczypospolitej Aleksandra Jab\u0142onowskiego. Do tej grupy kartografik\u00f3w nale\u017cy tak\u017ce zaliczy\u0107 atlas \u015bwiata z ko\u0144ca XVII w. oraz atlasy XVIII-wieczne, m. in. Niderland\u00f3w i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej.<\/p>\n

\u00a0 W Zbiorze Kartograficznym AGAD<\/abbr> szczeg\u00f3lnie cenn\u0105 grup\u0119 kartografik\u00f3w stanowi\u0105 mapy delimitacyjne sporz\u0105dzane po kolejnych rozbiorach Rzeczypospolitej oraz mapy delimitacyjne granic Kr\u00f3lestwa Polskiego wykonane po Kongresie Wiede\u0144skim. W\u015br\u00f3d nich znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce mapy spor\u00f3w granicznych, kt\u00f3re powsta\u0142y na mniejszych obszarach, w wyniku wytyczania nowych granic.<\/p>\n

\u00a0 Najliczniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zbioru stanowi\u0105 mapy gruntowe – ok. 70 % ca\u0142o\u015bci. W\u015br\u00f3d nich przewa\u017caj\u0105 mapy spornych granic mi\u0119dzy posiad\u0142o\u015bciami ziem, w tym mapy s\u0105dowe. Najstarsze kartografika gruntowe znajduj\u0105ce si\u0119 w AGAD<\/abbr> pochodz\u0105 z XVII w. Przewa\u017caj\u0105 mapy z drugiej po\u0142. XVIII i z XIX w. Najliczniejsze s\u0105 mapy Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego z lat 1839 – 1934. Znaczn\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 mapy gruntowe pochodz\u0105ce z archiw\u00f3w rodowych, zw\u0142aszcza Radziwi\u0142\u0142\u00f3w. Nieliczne s\u0105 galicyjskie plany katastralne, g\u0142\u00f3wnie pochodz\u0105ce z Archiwum Potockich z \u0141a\u0144cuta. Niewiele te\u017c znajduje si\u0119 map regulacji grunt\u00f3w. Nieliczne s\u0105 tak\u017ce mapy le\u015bne, przedstawiaj\u0105ce obr\u0119by le\u015bne i ca\u0142e obszary las\u00f3w w okre\u015blonych posiad\u0142o\u015bciach.<\/p>\n

\u00a0 Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Zbioru Kartograficznego AGAD<\/abbr> w grupie map wielkoskalowych stanowi\u0105 kartografika miejskie, nazywane tak\u017ce planami urbanistycznymi. Najliczniejsze s\u0105 plany og\u00f3lne Warszawy oraz plany cz\u0119\u015bci tego miasta, jego ulic, plac\u00f3w i posesji (r\u00f3wnie znacz\u0105ce zbiory plan\u00f3w Warszawy znajduj\u0105 si\u0119 w Archiwum Pa\u0144stwowym m. st. Warszawy, ul. Krzywe Ko\u0142o 7 oraz w Bibliotece Narodowej w Warszawie<\/a>, Pl. Krasi\u0144skich 1). Przewa\u017caj\u0105 XVIII-wieczne plany miast Korony i XIX-wieczne plany miasta Kr\u00f3lestwa Polskiego (np. miasta Kolno – opis<\/a>, plan<\/a>). Na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105, pochodz\u0105ce przede wszystkim z archiw\u00f3w rodowych, plany miast i miasteczek kresowych Rzeczypospolitej.<\/p>\n

\u00a0 R\u00f3wnie wa\u017cn\u0105, chocia\u017c ilo\u015bciowo mniejsz\u0105, cz\u0119\u015b\u0107 map wielkoskalowych znajduj\u0105cych si\u0119 w AGAD<\/abbr> stanowi\u0105 plany twierdz pochodz\u0105ce z XVIII i XIX w. W\u015br\u00f3d kartografik\u00f3w fortecznych najliczniej reprezentowane s\u0105 plany twierdzy jasnog\u00f3rskiej i jej okolic sporz\u0105dzone w ko\u0144cu XVIII w. przez oficer\u00f3w Korpusu In\u017cynier\u00f3w Koronnych i z pocz. XIX w. autorstwa kartograf\u00f3w wojskowych s\u0142u\u017cb topograficznych Ksi\u0119stwa Warszawskiego i Kr\u00f3lestwa Polskiego. Ponadto w zbiorze znajduj\u0105 si\u0119 plany twierdz w Lanckoronie, Kamie\u0144cu Podolskim, Zamo\u015bciu, Modlinie i Brze\u015bciu nad Bugiem. Z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 wojskowych s\u0142u\u017cb kartograficznych zwi\u0105zane s\u0105 przechowywane w AGAD<\/abbr> mapy przedstawiaj\u0105ce tereny kampanii i bitew, zw\u0142aszcza z okresu rewolucyjnej i napoleo\u0144skiej Francji, wojny polsko – austriackiej 1809 r., powstania listopadowego, wojen krymskich i I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

\u00a0 Niewielk\u0105 liczebnie grup\u0119 stanowi\u0105 kartografika komunikacyjne. Najstarsze XVIII-wieczne itineraria pochodz\u0105 ze Zbioru Geograficznego Stanis\u0142awa Augusta. Najwi\u0119cej znajduje si\u0119 map komunikacyjnych z okresu Kr\u00f3lestwa Polskiego, z lat 1815 – 1830. Ponadto do ciekawszych nale\u017cy mapa dr\u00f3g Francji z 1916 r. oraz Mapa komunikacyjna Galicji i Bukowiny z 1911 r.<\/p>\n

\u00a0 W grupie map hydrograficznych za najbardziej interesuj\u0105ce nale\u017cy uzna\u0107 XVIII-wieczne kartografika pochodz\u0105ce ze Zbioru Geograficznego Stanis\u0142awa Augusta, w tym map\u0119 hydrograficzn\u0105 Polski Karola de Perth\u00e9esa oraz mapy rzek polskich sporz\u0105dzone w drugiej po\u0142owie XVIII i w pierwszej po\u0142owie XIX w. (w okresie Ksi\u0119stwa Warszawskiego i Kr\u00f3lestwa Polskiego). Warto\u015bciowym jest tak\u017ce zbi\u00f3r map i rysunk\u00f3w technicznych dotycz\u0105cych Kana\u0142u Augustowskiego.<\/p>\n

\u00a0 Znacz\u0105c\u0105 grup\u0119 w Zbiorze Kartograficznym AGAD<\/abbr> stanowi\u0105 rysunki architektoniczne. W\u015br\u00f3d nich liczne odnosz\u0105 si\u0119 do architektury sakralnej. Pozosta\u0142e zwi\u0105zane s\u0105 z architektur\u0105 \u015bwieck\u0105 m. in. Zamkiem Kr\u00f3lewskim w Warszawie<\/a>, pa\u0142acami, szpitalami, ober\u017cami i zabudowaniami w\u0142o\u015bcia\u0144skimi. Niewielka jest grupa rysunk\u00f3w dotycz\u0105ca za\u0142o\u017ce\u0144 parkowych.<\/p>\n

\u00a0 W Zbiorze Kartograficznym nieliczne s\u0105 mapy przemys\u0142owe. Najciekawsze dotycz\u0105 zak\u0142ad\u00f3w w\u0142\u00f3kienniczych w \u017byrardowie, prz\u0119dzalni w Tomaszowie Mazowieckim, projektu wielkiego pieca w Olkuszu. W\u015br\u00f3d nich znajduj\u0105 si\u0119 Karta pocztowa i przemys\u0142owa Kr\u00f3lestwa Polskiego Jerzego Egloffa z 1864 r. oraz Karta geognostyczna Zag\u0142\u0119bia W\u0119glowego w Kr\u00f3lestwie Polskim Jana Hempla z 1856 r.<\/p>\n

\u00a0 Opr\u00f3cz map, rysunk\u00f3w i grafik lu\u017anych przechowywanych w Oddziale Kartograficznym, w AGAD<\/abbr> znajduj\u0105 si\u0119 mapy i rysunki architektoniczne wszyte w akta: Zbi\u00f3r Popiel\u00f3w, tzw. Archiwum Kr\u00f3lestwa Polskiego, Archiwum Koronne Warszawskie, zbi\u00f3r Warszawa Ekonomiczne, Komisja Rz\u0105dowa Spraw Wewn\u0119trznych, Centralne W\u0142adze Wyznaniowe Kr\u00f3lestwa Polskiego, Komisja Rz\u0105dowa Wojny, Komisja Rz\u0105dowa Przychod\u00f3w i Skarbu.<\/p>\n

Opracowa\u0142 Henryk Bartoszewicz<\/p>\n<\/td>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zbi\u00f3r kartograficzny AGAD \u00a0 Zbi\u00f3r Kartograficzny AGAD twor\u0105 mapy, rysunki architektoniczne i grafiki przechowywane w Oddziale IV Archiwum. Liczy on 25 012 jednostek inwentarzowych. Sk\u0142ada si\u0119 z kartografik\u00f3w pochodz\u0105cych z dawnego zasobu Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych oraz z kartografik\u00f3w wy\u0142\u0105czonych z zespo\u0142\u00f3w akt przechowywanych w AGAD, przede wszystkim ze Zbioru Popiel\u00f3w, tzw. Metryki Litewskiej, Archiwum … Czytaj dalej Zbi\u00f3r kartograficzny AGAD<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":850,"menu_order":6,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-856","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/856","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=856"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/856\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=856"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}