{"id":842,"date":"2015-01-02T02:54:36","date_gmt":"2015-01-02T01:54:36","guid":{"rendered":"http:\/\/agad.gov.pl\/?page_id=842"},"modified":"2015-06-24T14:26:48","modified_gmt":"2015-06-24T12:26:48","slug":"akta-wladz-urzedow-i-instytucji-publicznych-od-1795-do-1918-r","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/agad.gov.pl\/?page_id=842","title":{"rendered":"Akta w\u0142adz, urz\u0119d\u00f3w i instytucji publicznych od 1795 do 1918 r."},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n

\n

Akta w\u0142adz, urz\u0119d\u00f3w i instytucji publicznych od 1795 do 1918 r. <\/h1>\n<\/p>\n

\u00a0 Oddzia\u0142 akt porozbiorowych Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych gromadzi dokumentacj\u0119 kancelaryjn\u0105 wytworzon\u0105 w urz\u0119dach i instytucjach publicznych, funkcjonuj\u0105cych na ziemiach polskich znajduj\u0105cych si\u0119 w obr\u0119bie system\u00f3w politycznych Rosji, Austrii oraz Prus, a tak\u017ce dzia\u0142aj\u0105cych poza nimi, ale sprawuj\u0105cych nadz\u00f3r nad obszarem Polski. Ramy chronologiczne aktotw\u00f3rc\u00f3w, zwi\u0105zanych z t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 zasobu archiwum stanowi\u0105 daty: 1772 – I rozbi\u00f3r Polski i 1918 – odzyskanie przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n

\u00a0 Zgromadzone w AGAD<\/abbr> akta wytworzone w XIX w. stanowi\u0105 zachowan\u0105 w niewielkim procencie spu\u015bcizn\u0119 aktow\u0105 kilku centralnych archiw\u00f3w pa\u0144stwowych funkcjonuj\u0105cych w Warszawie przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej: Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych, Archiwum Akt Dawnych, Archiwum O\u015bwiecenia Publicznego, Archiwum Skarbowego, Archiwum Wojskowego, Centralnego Archiwum Wojskowego oraz Archiwum Akt Nowych, kt\u00f3re przej\u0119\u0142o odpowiednie zbiory Archiwum Wojskowego.<\/p>\n

\u00a0 W Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych, kt\u00f3re gromadzi\u0142o przede wszystkim archiwalia staropolskie, z\u0142o\u017cono w XIX w. tak\u017ce akta niekt\u00f3rych w\u0142adz zaborczych – pruskich, m. in: akta departament\u00f3w Prus Po\u0142udniowych i Nowowschodnich, austriackich, m. in: akta C. K. Zjednoczonej Izby Nadwornej, rosyjskich, m. in: cz\u0119\u015b\u0107 registratury Komisji Rz\u0105dowej Wojny, Komisji Rz\u0105dowej Sprawiedliwo\u015bci. W Archiwum Skarbowym, kt\u00f3re wzi\u0119\u0142o sw\u00f3j pocz\u0105tek ze sk\u0142adnic archiwalnych Komisji Rz\u0105dowej Przychod\u00f3w i Skarbu Skarbowym, od momentu jego utworzenia (1919 r.) zacz\u0119to gromadzi\u0107 akta w\u0142adz skarbowych z terenu by\u0142ego Kr\u00f3lestwa Polskiego: wspomnianej ju\u017c KRPiS, Banku Polskiego, Banku W\u0142o\u015bcia\u0144skiego, Prokuratorii Generalnej, Komisji Emerytalnej i innych. W Archiwum O\u015bwiecenia Publicznego powo\u0142anym w 1915 r. znalaz\u0142a si\u0119 pozosta\u0142a w Warszawie cz\u0119\u015b\u0107 archiwum Warszawskiego Okr\u0119gu Naukowego oraz registratury instytucji i zak\u0142ad\u00f3w naukowych Ksi\u0119stwa Warszawskiego i Kr\u00f3lestwa Polskiego zlikwidowanych przed 1915 r. Obecnie w AGAD<\/abbr> znajduj\u0105 si\u0119 nieliczne ocala\u0142e akta z tego archiwu m w zespole Centralne W\u0142adze O\u015bwiatowe. Archiwum Wojskowe (pod t\u0105 nazw\u0105 funkcjonowa\u0142o od 1919 r. Archiwum Akt Nowych) i Centralne Archiwum Wojskowe, pozostaj\u0105ce poza struktur\u0105 archiw\u00f3w pa\u0144stwowych jako archiwum resortowe gromadzi\u0142y akta w\u0142adz wojskowych zaborczych oraz w\u0142adz okupacyjnych niemieckich i austriackich z okresu I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

\u00a0 Archiwum Akt Nowych utworzone w 1930 r. w miejsce Archiwum Wojskowego przej\u0119\u0142o akta z zasobu tego\u017c archiwum, a od 1933 r. zacz\u0119\u0142a do\u0144 nap\u0142ywa\u0107 dokumentacja centralnych w\u0142adz i urz\u0119d\u00f3w austriackich sprzed 1918 r. z siedzib\u0105 w Wiedniu (akta ministerstw austriackich dotycz\u0105cych Galicji) oraz akta w\u0142adz lokalnych, funkcjonuj\u0105cych na ziemiach zaboru austriackiego.<\/p>\n

\u00a0 Jednak g\u0142\u00f3wny zr\u0105b obecnego zasobu oddzia\u0142u akt porozbiorowych stanowi dokumentacja przechowywana przed wojn\u0105 w Archiwum Akt Dawnych, mieszcz\u0105cym si\u0119 przy ul. Jezuickiej 1.<\/p>\n

\u00a0 Konieczno\u015b\u0107 utworzenia tego archiwum pojawi\u0142a si\u0119 w zwi\u0105zku z ustaniem dzia\u0142alno\u015bci polskich urz\u0119d\u00f3w i instytucji w wyniku likwidacji autonomii Kr\u00f3lestwa Polskiego po upadku powstania styczniowego. "Archiv Drevnich Aktov<\/i>" – bo tak\u0105 nazw\u0119 nosi\u0142o w\u00f3wczas to archiwum – utworzono podstawie dekretu cesarskiego z 3\/15 VI 1867 r. z siedzib\u0105 w pa\u0142acu Namiestnikowskim przy ul. Krakowskie Przedmie\u015bcie. Jako pierwsze do nowo utworzonego archiwum przekazano akta rozwi\u0105zanych w 1867 r.: Rady Stanu i Rady Administracyjnej oraz przechowywana w archiwum tej\u017ce dokumentacj\u0119 w\u0142adz centralnych z okresu Ksi\u0119stwa Warszawskiego oraz Kr\u00f3lestwa Polskiego: Komisji Rz\u0105dz\u0105cej, Rady Stanu i Rady Ministr\u00f3w Ksi\u0119stwa Warszawskiego, Rady Najwy\u017cszej Tymczasowej, Rz\u0105du Tymczasowego z 1815 r., w\u0142adz centralnych Powstania Listopadowego, Heroldii Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych. W latach nast\u0119pnych Archiwum Akt Dawnych przejmowa\u0142o du\u017ce zespo\u0142y akt likwidowanych urz\u0119d\u00f3w: Komisji Rz\u0105dowej Spraw Wewn\u0119trznych, Komitetu Urz\u0105dzaj\u0105cego, akta komisji \u015bledczych, wojenno-s\u0105dowych, zarz\u0105d\u00f3w naczelnik\u00f3w wojennych z okresu Powstania Styczniowego, s\u0105d\u00f3w polowych Audytoriatu Polowego i inne. <\/p>\n

\u00a0 Akta zgromadzone w wy\u017cej wymienionych archiwach przechodzi\u0142y burzliwe koleje losu. Archiwalia z zasobu Archiwum Akt Dawnych podlega\u0142y repartycjom i ewakuacjom ju\u017c w XIX w. W 1895 r. przewieziono do Petersburga i w\u0142\u0105czono do archiwum Departamentu Heroldii Cesarstwa Rosyjskiego akta Heroldii Kr\u00f3lestwa Polskiego. Kolejne przemieszczenia archiwali\u00f3w nast\u0105pi\u0142y w zwi\u0105zku z wojnami \u015bwiatowymi; zbiory archiwalne dozna\u0142y w\u00f3wczas niepowetowanych strat. W 1915 r. ewakuowano do Rosji najwa\u017cniejsze zespo\u0142y z zasobu Archiwum Akt Dawnych okresu Ksi\u0119stwa Warszawskiego i Kr\u00f3lestwa Polskiego. Wywieziono w\u00f3wczas m. in.: akta Rady Stanu, Rady Ministr\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 akt Rady Administracyjnej, akta trzech Rad Stanu Kr\u00f3lestwa Polskiego, Komitet Urz\u0105dzaj\u0105cy, akta z okresu Powstania Listopadowego i inne. Zespo\u0142y te (niestety w stanie niekompletnym) zosta\u0142y rewindykowane po traktacie ryskim podpisanym 18 III 1921 r. Poniewa\u017c wraca\u0142y nie tylko zespo\u0142y stanowi\u0105ce przedwojenny zas\u00f3b AAD<\/abbr>, ale tak\u017ce akta, kt\u00f3re nie by\u0142y w nim przechowywane, Archiwum Akt Dawnych otrzyma\u0142o dodatkowy magazyn w forcie im. Sokolnickiego na \u017boliborzu, dok\u0105d w latach 1939 – 1940 przewieziono cz\u0119\u015b\u0107 akt z zasobu AAD<\/abbr>, Archiwum Skarbowego i Archiwum Akt Nowych.<\/p>\n

\u00a0 Zas\u00f3b oddzia\u0142u liczy 155 zespo\u0142\u00f3w oraz szcz\u0105tk\u00f3w zespo\u0142\u00f3w; w tym ponad 125 tys. jednostek wyodr\u0119bnionych, kt\u00f3re zajmuj\u0105 prawie 3, 5 km akt (s\u0105 to dane nie obejmuj\u0105ce akt znajduj\u0105cych si\u0119 w depozycie u\u017cytkowym w Archiwum Pa\u0144stwowym m. st. Warszawy).<\/p>\n

\u00a0 W oddziale akt epoki porozbiorowej zgromadzone zosta\u0142y archiwalia r\u00f3\u017cnej proweniencji pa\u0144stwowej, ustrojowej i kancelaryjnej, wytworzone przez centralne w\u0142adze zaborcze trzech odr\u0119bnych system\u00f3w ustrojowych: Rosji, Austrii i Prus. Najliczniej zachowane s\u0105 akta centralnych w\u0142adz, urz\u0119d\u00f3w i instytucji funkcjonuj\u0105cych w okresie istnienia Ksi\u0119stwa Warszawskiego oraz Kr\u00f3lestwa Polskiego – okresu konstytucyjnego, autonomicznego i unifikacji ustrojowej. Ksi\u0119stwo Warszawskie – to przede wszystkim akta Rady Stanu i Rady Ministr\u00f3w, Sekretariatu Stanu, Rady Najwy\u017cszej Tymczasowej oraz Sejmu (akta Sejmu i Sekretariatu Stanu po\u0142\u0105czono z aktami analogicznych urz\u0119d\u00f3w funkcjonuj\u0105cych w okresie Kr\u00f3lestwa Polskiego). W aktach Rady Stanu nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na zachowany tekst konstytucji z dn. 22 VII 1807 r. Jest to druk w t\u0142umaczeniu na j\u0119zyk polski (nr 62). Orygina\u0142 tego aktu jest przechowywany w Dre\u017anie. W omawianych aktach znajduje si\u0119 tak\u017ce dekret ksi\u0119cia warszawskiego Fryderyka Augusta powo\u0142uj\u0105cy Archiwum Og\u00f3lne Krajowe z dn. 2 IX 1808 r. (nr 124). W ocala\u0142ym szcz\u0105tku zespo\u0142u akt Sejmu Ksi\u0119stwa Warszawskiego zachowa\u0142 si\u0119 m. in.: diariusz cz\u0119\u015bci obrad sejmu w 1809 r.(nr 20), lista pos\u0142\u00f3w na ten sejm (nr 3), lista pos\u0142\u00f3w i senator\u00f3w deputowanych na sejm 1811 r.(nr 7)<\/p>\n

\u00a0 Okres Kr\u00f3lestwa Polskiego reprezentuj\u0105 du\u017ce zespo\u0142y akt komisji rz\u0105dowych: Komisji Rz\u0105dowej Przychod\u00f3w i Skarbu, Komisji Rz\u0105dowej Spraw Wewn\u0119trznych, Komisji Rz\u0105dowej Wojny (m. in.: 6 tom\u00f3w akt procesowych majora Waleriana \u0141ukasi\u0144skiego, nr 404, listy imienne ozdobionych Krzy\u017cem Wirtuti Militari, nr 69c i 69d), trzech Rad Stanu Kr\u00f3lestwa Polskiego, Rady Administracyjnej Kr\u00f3lestwa Polskiego (zachowa\u0142y si\u0119 jedynie protoko\u0142y jej posiedze\u0144, w tym trzy tomy protoko\u0142\u00f3w posiedze\u0144 Rz\u0105du Tymczasowego Kr\u00f3lestwa Polskiego powo\u0142anego po upadku powstania listopadowego – tzw. Rz\u0105du Engla z lat 1831-1832, nr 21-22), Sekretariatu Stanu Kr\u00f3lestwa Polskiego, niezwykle cenne, cho\u0107 zachowane jedynie w stanie szcz\u0105tkowym akta Prokuratorii Generalnej Kr\u00f3lestwa Polskiego, kt\u00f3ra mia\u0142a za zadanie obron\u0119 na drodze s\u0105dowej interesu Skarbu publicznego i innych instytucji s\u0105dowych i samorz\u0105dowych (ocala\u0142 niewielki fragment tzw. Aneks\u00f3w czyli za\u0142\u0105cznik\u00f3w do w\u0142a\u015bciwych akt – mi\u0119dzy innymi 72 dokumenty pergaminowe, kt\u00f3re zosta\u0142y przekazane do zbioru pergamin\u00f3w w oddziale akt staropolskich) i Heroldii Kr\u00f3lestwa Polskiego, ustanowionej dla sprawdzania dowod\u00f3w przedstawionych przez zainteresowanych w celu uzyskania potwierdzenia przynale\u017cno\u015bci do stanu szlacheckiego (zachowane obok kilkunastu poszyt\u00f3w dokument\u00f3w i korespondencji aneksy do akt – dokumenty papierowe i pergaminowe r\u00f3wnie\u017c przekazane zosta\u0142y do oddzia\u0142u akt staropolskich). Kilka niezwykle cennych zespo\u0142\u00f3w zosta\u0142o utworzonych w AGAD<\/abbr>, a ich nazwa nie jest nazw\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 aktotw\u00f3rcy. Nale\u017cy do nich zesp\u00f3\u0142: Centralne W\u0142adze Wyznaniowe, kt\u00f3ry stanowi zbi\u00f3r szcz\u0105tk\u00f3w akt Sekretariatu Generalnego i Wydzia\u0142u Wyzna\u0144 Komisji Rz\u0105dowej Spraw Wewn\u0119trznych i Duchownych a tak\u017ce Zarz\u0105du Obcych Wyzna\u0144 w Kr\u00f3lestwie Polskim. Akta te stanowi\u0105 niezwykle cenne \u017ar\u00f3d\u0142o historyczne do dziej\u00f3w Ko\u015bcio\u0142\u00f3w w Kr\u00f3lestwie Polskim i ich po\u0142o\u017cenia spo\u0142eczno politycznego. Jedn\u0105 z najcenniejszych jednostek w zespole jest Kopiariusz dokument\u00f3w wystawionych dla cysters\u00f3w z Sulejowa (sporz\u0105dzony w II po\u0142. XVII\/I po\u0142. XVIII w. – kopie dokument\u00f3w od XII w., oprawa XIX w.) – CWW, nr 807 – ew. fot.. Drugim tego typu zespo\u0142e m s\u0105: Centralne W\u0142adzie O\u015bwiatowe; w jego sk\u0142ad wchodz\u0105 g\u0142ownie akta: Okr\u0119gu Naukowego Warszawskiego oraz szcz\u0105tki dokumentacji jego poprzednik\u00f3w: Izby Edukacyjnej, Dyrekcji Edukacji Narodowej, Komisji Rz\u0105dowej Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego, Wydzia\u0142u Wyzna\u0144 i O\u015bwiecenia Publicznego Komisji Rz\u0105dowej Spraw Wewn\u0119trznych.<\/p>\n

\u00a0 Z okresu unifikacji ustrojowej pochodz\u0105 du\u017ce zespo\u0142y akt w\u0142adz represyjnych: Kancelarii Genera\u0142-Gubernatora Warszawskiego, Pomocnika Warszawskiego Genera\u0142-Gubernatora do Spraw Policyjnych, Warszawskiej Izby S\u0105dowej i Prokuratora Warszawskiej Izby S\u0105dowej ( tu m. in.: ok\u00f3lnik naczelnika warszawskiego okr\u0119gu \u017candarmerii dotycz\u0105cy poszukiwania Ignacego Mo\u015bcickiego po nieudanym zamachu na genera\u0142-gubernatora Hurk\u0119, nr 2062). <\/p>\n

\u00a0 Najwa\u017cniejsze zachowane zespo\u0142y akt wytworzone przez urz\u0119dy szczebla wojew\u00f3dzkiego\/gubernialnego to: Komisja Wojew\u00f3dztwa Mazowieckiego\/Rz\u0105d Gubernialny Warszawski (szczeg\u00f3lnie cenne akta znajduj\u0105 si\u0119 w Wydziale Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia – jako za\u0142\u0105czniki do w\u0142a\u015bciwej dokumentacji, zachowa\u0142y si\u0119 bowiem tak\u017ce oryginalne dokumenty papierowe i pergaminowe), Komisja Wojew\u00f3dztwa Kaliskiego\/Rz\u0105d Gubernialny Warszwski, Trybuna\u0142 Cywilny Kaliski – tu tak\u017ce zachowa\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 liczne za\u0142\u0105czniki do akt spraw obejmuj\u0105ce oryginalne dokumenty i wypisy uwierzytelnione dokument\u00f3w z akta grodzkich i ziemskich, w tym najwcze\u015bniejsze z po\u0142. XV w. , m. in. w wypisach z nieistniej\u0105cych ju\u017c akt Trybuna\u0142u Koronnego i ksi\u0105g grodzkich i ziemskich piotrkowskich. <\/p>\n

\u00a0 Bardzo cenne zespo\u0142y akt przechowywane w oddziale akt porozbiorowych AGAD<\/abbr> to: W\u0142adze Centralne Powstania Listopadowego – dokumentacja wytworzona przez w\u0142adze niepodleg\u0142ego Kr\u00f3lestwa Polskiego okresu Powstania Listopadowego i zbi\u00f3r zespo\u0142\u00f3w szcz\u0105tkowych z okresu Powstania Styczniowego 1863\/1864, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodz\u0105 zar\u00f3wno materia\u0142y pochodz\u0105ce z kancelarii w\u0142adz "tajemnego pa\u0144stwa polskiego" z czas\u00f3w powstania (Komitet Centralny Narodowy, Rz\u0105d Narodowy Polski, Naczelnicy miast i okr\u0119g\u00f3w oraz policji, Prowincjonalne w\u0142adze narodowe, odezwy, pisma ulotne, prasa powsta\u0144cza i inne) jak i akta wytworzone przez Zarz\u0105d Wojenno-Policyjny Kr\u00f3lestwa Polskiego utworzony na podstawie wprowadzonego 14 X 1861 r. stanu wojennego (Audytoriat Polowy, Komisje \u015aledcze, Kancelarie Namiestnika). Przed wojn\u0105 Archiwum Akt Dawnych posiada\u0142o oko\u0142o 25 tys. jednostek akt Zarz\u0105du zawieraj\u0105cych dokumentacj\u0119 do dziej\u00f3w powstania. Akta te zosta\u0142y zniszczone prawie w 100% – ocala\u0142o zaledwie kilkaset jednostek. Zachowa\u0142 si\u0119 m. in.: komplet akt procesu cz\u0142onk\u00f3w Rz\u0105du Narodowego – Romualda Traugutta i jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (Audytoriat Polowy, nr 1269). Kolekcja dokument\u00f3w Organizacji Narodowej powsta\u0142a po II wojnie \u015bwiatowej z rozmaitych nabytk\u00f3w: b\u0105d\u017a drog\u0105 kupna czy daru od os\u00f3b prywatnych, b\u0105d\u017a urz\u0119dowego przekazania przez instytucje (Muzeum Narodowe, Archiwum KC PZPR<\/abbr>). Zachowane dokumenty (m. in.: cz\u0119\u015b\u0107 II statutu Organizacji Narodowej – RN, nr 1, manifest Komitetu Centralnego jako Tymczasowego Rz\u0105du Narodowego z 22 I 1863 r., RN, nr 4) s\u0105 \u015bwiadectwem fenomenu, jakim by\u0142a organizacja i funkcjonowanie pa\u0144stwa podziemnego<\/i> wyposa\u017conego w atrybuty w\u0142adzy i prawa.<\/p>\n

\u00a0 Obecny zesp\u00f3\u0142 akt W\u0142adz Centralnych Powstania Listopadowego jest pozosta\u0142o\u015bci\u0105 zespo\u0142u przechowywanego przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w Archiwum Akt Dawnych pomniejszon\u0105 o straty wojenne. W aktach znajduj\u0105 si\u0119 orygina\u0142y b\u0105d\u017a kopie kancelaryjne najwa\u017cniejszych dokument\u00f3w, w tym: Uchwa\u0142y o detronizacji cara Miko\u0142aja II, 25 I 1831 (kopia, orygina\u0142 w Bibliotece Polskiej w Pary\u017cu, WCPL, nr 64b), Uchwa\u0142y sejmowej o bezkr\u00f3lewiu, niepodleg\u0142o\u015bci Polski i utworzeniu Rz\u0105du Tymczasowego, 29 I 1831 r., (j. w., WCPL, nr 61c).<\/p>\n

\u00a0 Ponadto w zasobie oddzia\u0142u przechowywane s\u0105 liczne ocala\u0142e zespo\u0142y lub szcz\u0105tki zespo\u0142\u00f3w akt specjalistycznych urz\u0119d\u00f3w, instytucji, towarzystw dzia\u0142aj\u0105cych w XIX w. na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego, a zwi\u0105zanych z r\u00f3\u017cnymi dziedzinami \u017cycia spo\u0142ecznego, finansowego, kulturalnego i o\u015bwiatowego: Dyrekcji Ubezpiecze\u0144, Banku Polskiego, Rady G\u0142\u00f3wnej Opieku\u0144czej Szpitali, Dyrekcji Warszawskich Teatr\u00f3w Rz\u0105dowych, Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, Kr\u00f3lewskiego Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk, kt\u00f3re w 2000 r. obchodzi\u0142o 200. rocznic\u0119 za\u0142o\u017cenia. W zachowanych aktach Towarzystwa znajduj\u0105 si\u0119 m.in.: repertoria zbior\u00f3w bibliotecznych TPN<\/abbr> (nr 99-105), oryginalne r\u0119kopisy z XVII-XIX w., np. list hospodara mo\u0142dawskiego do genera\u0142a artylerii koronnej Marcina K\u0105tskiego z 1699 r., (KTPN, nr 93), list uwierzytelniaj\u0105cy kr\u00f3la angielskiego Jerzego III dla pos\u0142a przy dworze polskim Thomasa Wroughtona z 1769 r. (KTPN, nr 53).<\/p>\n

\u00a0 Zachowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce akta instytucji wyznaniowych nie zwi\u0105zanych z Ko\u015bcio\u0142em rzymskokatolickim: Konsystorza Prawos\u0142awnego Che\u0142msko-Warsazwskiego, Zboru Ewangelicko-Augsburskiego w Warszawie i Konsystorza Ko\u015bcio\u0142a Ewangelicko-Augsburskiego w Warszawie.<\/p>\n

\u00a0 W por\u00f3wnaniu z dokumentacj\u0105 wytworzon\u0105 przez w\u0142adze, urz\u0119dy, instytucje zaboru rosyjskiego spu\u015bcizna aktowa zwi\u0105zana z zaborem pruskim przedstawia si\u0119 bardzo skromnie. S\u0105 wzmiankowane ju\u017c akta Generalnych Dyrektori\u00f3w Departament\u00f3w: Prus Po\u0142udniowych utworzonych po II rozbiorze Polski, Nowowschodnich powsta\u0142ych po III rozbiorze i tzw. Departamentu Solnego. <\/p>\n

\u00a0 Zab\u00f3r austriacki natomiast to przede wszystkim dotycz\u0105ce spraw polskich akta C. K. Ministerstw: Wyzna\u0144 i O\u015bwiaty, Sprawiedliwo\u015bci, Spraw Wewn\u0119trznych, Przemys\u0142u i Handlu, Rolnictwa, Finans\u00f3w, Kolei \u017belaznych, kt\u00f3re po II wojnie \u015bwiatowej powr\u00f3ci\u0142y do Polski; tak\u017ce dokumentacja r\u00f3\u017cnych formacji wojskowych i s\u0105d\u00f3w przede wszystkim z czas\u00f3w I wojny \u015bwiatowej (w\u015br\u00f3d nich najwi\u0119kszy i najcenniejszy zesp\u00f3\u0142 C. K. Komendy XI Korpusu we Lwowie, kt\u00f3rego najstarsze zachowane akta si\u0119gaj\u0105 1777 r.), obejmuj\u0105cych zakresem dzia\u0142ania tak\u017ce ziemie polskie. Nale\u017cy tak\u017ce wspomnie\u0107 o aktach okupacyjnych zarz\u0105d\u00f3w wojskowych na ziemiach polskich z okresu I wojny \u015bwiatowej: austriackiego Wojskowego Generalnego Gubernatorstwa w Lublinie (zachowane materia\u0142y zwieraj\u0105 sporadycznie informacje dotycz\u0105ce Legion\u00f3w Polskich) oraz niemieckich w\u0142adz okupacyjnych na terenie by\u0142ego Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n

\u00a0 Oddzia\u0142 akt porozbiorowych Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych jest jedynym oddzia\u0142em, kt\u00f3ry przyjmuje dop\u0142ywy akt. Od lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych bowiem archiwum sukcesywnie przejmuje zespo\u0142y ksi\u0105g metrykalnych z teren\u00f3w tzw. zabu\u017ca\u0144skich (przedwojenne wojew\u00f3dztwa: lwowskie, stanis\u0142awowskie, tarnopolskie i wo\u0142y\u0144skie), kt\u00f3re po II wojnie \u015bwiatowej znalaz\u0142y si\u0119 w granicach Zwi\u0105zku Radzieckiego. S\u0105 one przekazywane przede wszystkim z Urz\u0119du Stanu Cywilnego Warszawa-\u015ar\u00f3dmie\u015bcie po up\u0142ywie 100 lat od momentu wytworzenia. Archiwum G\u0142\u00f3wne Akt Dawnych w 1987 r. uznane zosta\u0142o bowiem za instytucj\u0119 centraln\u0105 przechowuj\u0105c\u0105 tego rodzaju dokumentacj\u0119. Wytworzona zosta\u0142a ona przez parafie wyznania rzymskokatolickiego z archidiecezji lwowskiej, diecezji: przemyskiej i \u0142uckiej, parafie wyznania greckokatolickiego, wyzna\u0144 ewangelickich, wyznania prawos\u0142awnego oraz gminy moj\u017ceszowe, w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci nie istniej\u0105ce od 1945 r. W 1993 r. Archiwum Pa\u0144stwowe w Przemy\u015blu przekaza\u0142o do AGAD<\/abbr> ogromny zesp\u00f3\u0142 ksi\u0105g metrykalnych – przede wszystkim z parafii wyznania rzymskokatolickiego z archidiecezji stanowi\u0105cych przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 fragment zasobu Archiwum Archidiecezjalnego we Lwowie. Ksi\u0119gi z teren\u00f3w tzw. zabu\u017ca\u0144skich s\u0105 przedmiotem ogromnego zainteresowania ze strony os\u00f3b prywatnych – zar\u00f3wno w kraju, jak i za granic\u0105, pragn\u0105cych przeprowadzi\u0107 poszukiwania genealogiczne i udokumentowa\u0107 swoje pochodzenie. <\/p>\n

\u00a0 Zas\u00f3b Oddzia\u0142u II AGAD<\/abbr> jest opracowany i udost\u0119pniany. Akta nie opracowane i nie posiadaj\u0105ce pomocy archiwalnych to przede wszystkim kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w dokumentacji militari\u00f3w austriackich z okresu I wojny \u015bwiatowej. <\/p>\n

\u00a0 Zas\u00f3b aktowy oddzia\u0142u akt porozbiorowych AGAD<\/abbr> jest – obok Akt podworskich – najcz\u0119\u015bciej wykorzystywany przez u\u017cytkownik\u00f3w Pracowni Naukowej AGAD<\/abbr> do bada\u0144 naukowych, prywatnych, genealogicznych itp. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce zbiory te s\u0105 zmikrofilmowane w niewielkim procencie, udost\u0119pnia si\u0119 orygina\u0142y, co niestety powoduje post\u0119puj\u0105c\u0105 degradacj\u0119 akt. Nasuwa to konieczno\u015b\u0107 wy\u0142\u0105czania z u\u017cytkowania coraz wi\u0119kszej liczby jednostek archiwalnych lub nawet ca\u0142ych zespo\u0142\u00f3w.<\/p>\n

\u00a0 Dlatego te\u017c przed dokonaniem wyboru tematu pracy, opartej o XIX-wieczne materia\u0142y archiwalne konieczne jest ustalenie czy \u017ar\u00f3d\u0142a te s\u0105 udost\u0119pniane.<\/p>\n

\n<\/p>\n

Opracowa\u0142a Dorota Lewandowska<\/p>\n<\/td>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Akta w\u0142adz, urz\u0119d\u00f3w i instytucji publicznych od 1795 do 1918 r. \u00a0 Oddzia\u0142 akt porozbiorowych Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych gromadzi dokumentacj\u0119 kancelaryjn\u0105 wytworzon\u0105 w urz\u0119dach i instytucjach publicznych, funkcjonuj\u0105cych na ziemiach polskich znajduj\u0105cych si\u0119 w obr\u0119bie system\u00f3w politycznych Rosji, Austrii oraz Prus, a tak\u017ce dzia\u0142aj\u0105cych poza nimi, ale sprawuj\u0105cych nadz\u00f3r nad obszarem Polski. Ramy chronologiczne … Czytaj dalej Akta w\u0142adz, urz\u0119d\u00f3w i instytucji publicznych od 1795 do 1918 r.<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":850,"menu_order":4,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-842","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/842","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=842"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/842\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/agad.gov.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=842"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}