SPIS TREŚCI

Streszczenie

Dzieje aktotwórcy (Historia urzędu)

Zawartość

Układ

Udostępnianie

Hasła osobowe

Materiały Pokrewne

Pozostałe Informacje

Bibliografia

INWENTARZ

Biuro płk. barona Sassa (policja tajna zagraniczna) 1814-1830

Biuro Mateusza Schleya (policja tajna krajowa) 1815-1830

Biuro Henryka Mackrotta (kontrpolicja belwederska) 1819-1830

Policja Tajna Wielkiego Księcia Konstantego z lat 1814-1830

Inwentarz zespołu PL, 1 198

Opracowanie: Piotr Wincenciuk

Dzieje aktotwórcy (Historia urzędu)

Początki policji tajnej na terenie Królestwa Polskiego sięgają pierwszych miesięcy 1813 r., kiedy to armia Michaiła Kutuzowa zajęła Warszawę. Mianowany wówczas generał- gubernator warszawski, Wasyl Łanskoj poczynił kroki w celu utworzenia policji tajnej. Otrzymał na ten cel fundusze z kasy obozowej Kutuzowa. W kwietniu 1813 r. zarządził w Warszawie ścisły, tajny dozór oraz stałą perlustrację pocztową.

Rzeczywistym twórcą policji tajnej został dopiero senator Nikołaj Nowosilcow. Sprawując nadzór nad policją w latach 1813-1815 utworzył on w 1813 r. wyższą tajną policję, którą w tym najwcześniejszym okresie kierowali: policmajster m. Warszawy gen. Aleksander Swieczyn i gen. mjr Michaił Lewicki. W 1817 r. jej miejsce zajęła Wyższa Wojskowa Sekretna Policja. Po zorganizowaniu kancelarii w. ks. Konstantego przyjęła ona nazwę Wyższej Tajnej Policji, a jej biuro weszło w skład tejże kancelarii. Pierwotnie obejmowała ona jeden wydział kierowany przez Konstantego van der Noota, byłego żołnierza napoleońskiego, wywiadowcy w armii Księstwa, następnie majora dyżurstwa Sztabu Głównego i dowódcy eskorty przybocznej w. ks. Konstantego. Po jego śmierci w 1818 r. na czele policji stanął Rosjanin, wolnomularz i reprezentant loży wileńskiej Orzeł Słowiański przy Wielkim Wschodzie Polskim, płk Jerzy Kempen, który piastował ten urząd również do śmierci, w 1823 r. Jego następcą został Mateusz Schley, syn stolarza warszawskiego, który po wkroczeniu Francuzów do Warszawy w 1806 r., wszedł do nowoutworzonej milicji warszawskiej, a w 1807 r. wstąpił do gwardii narodowej w stopniu podporucznika. W czasie kampanii galicyjskiej 1809 r., w stopniu porucznika, brał udział w niebezpiecznych misjach, wzywających do powstania przeciw Austriakom, na terenach niezajętych jeszcze przez wojska polskie. Następnie służył w oddziałach gen. Józefa Zajączka. Po zawarciu pokoju, wpisany na listę oficerów nadkompletnych, wyjechał do Paryża, gdzie zaciągnął się do gwardii francuskiej i w jej szeregach odbył kampanię moskiewską w 1812 r. Ranny podczas odwrotu z Moskwy, został wzięty do niewoli, gdzie nauczył się języka rosyjskiego. Po powrocie do Warszawy z końcem 1814 r., pracował u van der Noota, pomagając mu w jego przedsięwzięciach. Od 1816 r. został jego sekretarzem i objął zarząd oddziału policji tajnej. Od 1818 r. do 1823 r. pełnił tę funkcję pod zwierzchnictwem Kempena. Po objęciu naczelnictwa, sprawował je do wybuchu powstania listopadowego, kiedy to został uwięziony, a następnie 15 VIII 1831 r. powieszony.

Schley zajmował się jednocześnie policją tajną wewnętrzną na Warszawę i Królestwo oraz zagraniczną na Galicję. Jego biuro składało się na ogół z kilkunastu agentów; niepiśmiennych szpiegów zawodowych, przekupionych lokajów, jak również ludzi z arystokracji. Jego raporty w języku rosyjskim składane Kempenowi, a potem bezpośrednio szefowi sztabu Konstantego, gen. Dymitrowi Kurucie, dotyczyły głównie życia wyższych warstw społeczeństwa polskiego. Obserwacji poddani zostali również oficerowie armii polskiej. Obok donosów miejscowych, sporo było sprawozdań o dyslokacji wojsk austriackich w Galicji, o usposobieniach jej mieszkańców na wypadek wojny Austrii z Polską itp.

Schley stał ponadto na czele odrębnej, najtajniejszej kontrpolicji osobistej w. ks. Konstantego, przez niego opłacanej, zdając księciu codzienne raporty z inwigilacji, prowadząc według wskazówek księcia, najbardziej poufne śledztwa. Zarazem zaś, jako kierownik kontrpolicji belwederskiej, Schley miał za zadanie kontrolę i dozór nad Nowosilcowem i gen. Aleksandrem Rożnieckim.

Prawą ręką Schleya był Henryk Mackrott, syn Tobiasza, fryzjera-perukarza, od dawna zajmującego się szpiegostwem. Henryk Mackrott swoją karierę szpiegowską rozpoczął już w 1817 r. od donoszenia na kolegów ze szkoły pijarskiej. Zapisany następnie na wydział medyczny uniwersytetu warszawskiego, występując jako zagorzały patriota, szybko zyskał zaufanie i popularność wśród kolegów. Uczestniczył w tajnych zebraniach akademickich, o których, jak i o podejrzanych zamiarach młodzieży uniwersyteckiej, donosił w wyczerpujących raportach. Pierwotnie zatrudniony do obsługi Schleya, miał przydzielony wydział podrzędny, zajmujący się dozorowaniem miejsc publicznych takich jak: szynki, baliki, resursy. Mackrott szybko awansował i został skierowany do ważniejszych spraw. Przydzielony do kontrpolicji, otrzymał w 1821 r. samodzielne biuro i kompetencję. Już od listopada 1819 r. donosił za pośrednictwem Kuruty w. ks. Konstantemu, lub osobiście składał raporty pisemne i ustne cesarzewiczowi. Posiadał dziesięciu starannie przez siebie dobranych agentów, w tym swojego ojca. Niejednokrotnie zdarzało się, że nie miał żadnego współpracownika. Raporty agentów spisywał nieporadną francuszczyzną. Własne doniesienia dla księcia, rzeczowo i wnikliwie redagował oraz starannie katalogował. Do zakresu obowiązków Macrotta należało informowanie o nadzwyczajnych wypadkach w mieście, niesubordynacji wojskowych, działalności marginesu społecznego, masonerii, Wolnomularstwa Narodowego, związków studenckich. Wyjątkową działalność rozwinął w okresie posiedzeń Sądu Sejmowego, powołanego w kwietniu 1827 r. w związku z procesem przeciwko członkom Towarzystwa Patriotycznego, a rozwiązanego w marcu 1829 r., raportując codziennie o nastrojach w mieście. Terenem, powierzonym opiece Mackrotta, były m.in.: uniwersytet, Ogród Saski oraz Krasińskich, obóz powązkowski, restauracja Szulca na Powązkach, odwiedzana przez oficerów, więzienie w klasztorze karmelitów. Pod koniec działalności sprawował też dozór nad izbą poselską i sprawami sejmowymi. Mimo wielu lat służby Macrott nie doczekał się żadnego oficjalnego tytułu ani funkcji, co pozbawiało go prawa do umundurowania. Skierowana na ręce gen. Kuruty prośba o przyznanie prawa do noszenia munduru jakiegokolwiek biura wojskowego, przyniosła mu jedynie stopień urzędnika 12 klasy. Uwięziony po wybuchu powstania listopadowego, poddany długiemu śledztwu, został powieszony w Warszawie 15 VIII 1831 r.

W 1816 r. powstała policja wojskowa pod komendą gen. Aleksandra Rożnieckiego. Kopiując wzory francuskie, zorganizował on i stanął na czele policji, zajmującej się zarówno sprawami wewnątrz wojskowymi jak i wywiadem w krajach ościennych: Austrii i Prusach, ze szczególnym uwzględnieniem Galicji, Poznańskiego i Śląska. Dalsze kraje: Saksonia, Niemcy południowe, Szwajcaria, Włochy, Francja, Anglia, zostały powierzone pułkownikowi żandarmerii rosyjskiej, odkomenderowanemu na stałe do Warszawy przy boku Konstantego, baronowi Sassowi. Kierowany przez niego wydział policji ukształtował się po 1822 r. Sass zajmował się przede wszystkim szpiegostwem dyplomatycznym. Posiadał zarówno agentów w kraju jak i zagranicą, wśród których był ks. Adam Wirtemberski. Ich liczba dochodziła do ponad dwudziestu. Sass również osobiście wyjeżdżał dość często w celach wywiadowczych za granicę. Był też wysyłany przez Konstantego w misjach poufnych do guberni zachodnich Cesarstwa. W udzielonym mu z tego powodu pełnomocnictwie, książę nakazywał tamtejszym władzom pocztowym ułatwiać mu perlustrację korespondencji. Poza służbą wywiadowczą, wykonywaną dla cesarzewicza, Sass pełnił jeszcze inną funkcję, a mianowicie przekazywał do Petersburga, cesarzowi Mikołajowi I, doniesienia tajne o samym w. ks. Konstantym, zresztą, raczej w życzliwym dla niego duchu. Wcześniej, za bytności Mikołaja, jeszcze jako w. księcia, w Berlinie, poddawał go tam tajnej obserwacji, do poufnego użytku i na wyraźny rozkaz Konstantego. Jako jedyny z pracowników policji tajnej zdobył sobie poważanie, a nawet sympatię w oczach części społeczeństwa. Podkreślano, że donosił cesarzowi o nadużyciach rządu. Sass zginął w dniu wybuchu powstania listopadowego, 29 XI 1830 r. w trakcie strzelaniny.

Pracę tych trzech wydziałów: Schleya, Mackrotta i Sassa koordynował gen. Kuruta.

Funkcjami policji tajnej próbowano również obarczyć żandarmerię. Formacja ta powstała w 1812 r. z rozkazu Napoleona, a w 1816 r. została zreorganizowana według projektu Rożnieckiego jako korpus policyjno-wojskowy oddany do pomocy władzom cywilnym. Według tego projektu, wydany został w październiku 1816 r., stosowny dekret królewski. Na mocy tego dekretu ustanowione zostały w Warszawie, 8. miastach wojewódzkich i 31. obwodach, korpusy żandarmów. Szefostwo nad nim objął sam Rożniecki. Początkowo każdy korpus składać miał się z 280 ludzi. Osobny oddział żandarmerii przydzielony został w. ks. Konstantemu. W myśl regulaminu żandarmi obowiązani byli powiadamiać władze administracyjne o wszelkich nadużyciach i wykroczeniach, wykrytych w czasie pełnienia służby. Jak się jednak wydaje, formacja ta w dobie autonomicznej Królestwa nie pozwoliła sprowadzić się do funkcji policji politycznej. Niechlubną sławę jako współpracownicy tajnych służb zyskali sobie jedynie poszczególni oficerowie, jak np.: Puchała Cywiński, Jakub Jurgaszko czy Łaszewski.

Własnych szpiegów utrzymywał również Sztab Główny. Zbieraniem informacji zajmował się tu gen. Tomasz Siemiątkowski, zaś w polskiej komendzie placu podobne funkcje pełnił ppłk Franciszek Daszewski. Swoich agentów utrzymywali poszczególni dowódcy brygad i pułków, zapewne również w wojskach rosyjskich stacjonujących w Królestwie.

Z działalnością biura Sassa stykała się w wielu punktach kancelaria dyplomatyczna w. księcia. Zarządzał nią baron Paweł Mohrenheim. Z kancelarii dyplomatycznej wychodziła korespondencja z władzami zagranicznymi na temat tamtejszych tajnych zarządzeń policyjnych, związanych ze śledztwami w Królestwie. Tutaj załatwiane były niektóre najtrudniejsze czynności perlustracyjne, sięgające aż do zagranicznych urzędów pocztowych. Istniało ponadto oddzielne biuro perlustracyjne wewnętrzne, którym zarządzał, pod nadzorem Kuruty, płk ros. Adam Sagtyński. Otwierano i badano całą korespondencję ministrów Królestwa z ministrami sekretarzami stanu w Petersburgu; perlustracji podlegała również korespondencja konsulów zagranicznych w Warszawie, zwłaszcza austriackiego. Odczytywano na ogół listy wszystkich najwybitniejszych w kraju osób. Jedyny wyjątek uczyniono, na wyraźny rozkaz Konstantego, wobec jego małżonki, Joanny Grudzińskiej, ks. łowickiej. Także konsul pruski w Warszawie, Juliusz Schmidt, będący w dobrych stosunkach z Nowosilcowem i Mohrenheimem, prowadził na własną rękę rodzaj policji tajnej. Doniesienia, składane przez Schmidta w. księciu były następnie sprawdzane przez Schleya. Całkiem odrębnie prowadził własną służbę wywiadowczą Nowosilcow. Miał do swojej dyspozycji oddzielne biuro, ustanowione przy nim rozkazem cesarza Aleksandra w 1816 r., złożone pierwotnie z sześciu urzędników, potem znacznie wzmocnione. Doniesienia tajne z Litwy koncentrowały się w osobnym, umieszczonym w Pałacu Brühlowskim, wydziale do spraw guberni zachodnich, zawiadywanym przez szefa kancelarii, radcę stanu Leona Hincza. W jego aktach znalazła się również część perlustracji galicyjskich. Oddzielnym wydziałem policji przybocznej w. księcia zarządzał gen. Jerzy Fanshave. Głównym jego zadaniem było śledzenie sfer oficerskich, zwłaszcza wojsk rosyjskich, przebywających w Królestwie. Ponadto inwigilował samego Konstantego, na którego sporządzał donosy do Petersburga. Pomocnikiem Fanshava był gen. Aleksiej Gendre, pierwsza ofiara napadu na Belweder.

Wszystkie ww. rodzaje policji tajnej nosiły znamię ekslegalności. Pod względem sposobu ustanowienia, podwładności i zakresu, wykraczały poza obręby prawnych urządzeń administracyjnych Królestwa, przewidzianych przez ustawę konstytucyjną.

Inaczej kształtowała się policja municypalna miasta Warszawy. Na jej czele stał wiceprezydent municypalności warszawskiej, Mateusz Lubowidzki. Wśród jej urzędników znajdowali się również agenci. I tak, w wydziale śledczym rządził przechrzczony Żyd Józef Mateusz Birnbaum, prawa ręka Lubowidzkiego i zaufany agent Rożnieckiego. Służbę w policji tajnej rozpoczął w 1813 r. Zatrudniony przez Lubowidzkiego do miejskiego urzędu śledczego, wyspecjalizował się w zakresie wymuszeń pieniężnych na rzecz swoich chlebodawców i własną korzyść. Kierował również urzędowym Biurem Najmu Służących, zorganizowanym przy Lubowidzkim w ratuszu. Pod presją odmawiania świadectw służbowych oraz za stosownym wynagrodzeniem, nakłaniano służbę do szpiegostwa domowego u osób podejrzanych lub ogólnie znanych. W 1821 r. Birnbaum został wysłany na objazd po uniwersytetach pruskich w celu szpiegowania studentów.

Kontrpolicje Schleya i Mackrotta, zmierzały do usunięcia Birnbauma oraz skompromitowania jego protektorów, Rożnieckiego i Lubowidzkiego. Ostatecznie, pomimo urzędowych reklamacji Lubowidzkiego w obronie Birnbauma, został on 11 VII 1824 r. aresztowany i oddany pod sąd. Zarzucono mu fałszerstwa, oszustwa, kradzieże, wymuszenia, defraudację, stręczycielstwo, bezprawne więzienie osób bez wyroku sądowego, stosowanie wobec nich tortur itp. Publiczne ujawnienie istnienia policji tajnej oraz rozmiarów jej nadużyć wywołało ogromny skandal. Rożniecki i Lubowidzki solidarnie podjęli się obrony swego agenta, starając się nie dopuścić do procesu, w trakcie którego mogłyby wyjść na jaw powiązania oskarżonego. Wyrok Sądu Apelacyjnego z kwietnia 1830 r. został zaskarżony i odesłany do rozpatrzenia Radzie Administracyjnej. Jej prace przerwał wybuch powstania. 15 VIII 1831 r. Birnbaum został powieszony przez zrewoltowany tłum.

Tak więc, każda instytucja organizowała własną sieć informacyjną. Tak silnie rozwinięty system inwigilacji wynikał zarówno z konkurencyjności wielu urzędów, jak i ze specyficznej sytuacji zależnego państwa, a co za tym idzie braku jednego ośrodka decyzyjnego. Szukano nie tylko śladów nieprawomyślności obywateli, ale zbierano także materiał kompromitujący konkurentów.

Pretekstem do opracowania przez Nowosilcowa projektu Centralnego Biura Policji dla Warszawy i Królestwa, które miało koordynować działania poszczególnych służb tajnych, stał się nielegalny pobyt w Warszawie studenta z Wrocławia Józefa Napoleona Czapskiego. Był to założyciel tajnych towarzystw studenckich, który mieszkał tu w sierpniu 1821 r. niezauważony przez policję, mimo iż otrzymała ona wcześniej informacje na jego temat. Projekt ten został przedstawiony w. ks. Konstantemu, gen. Józefowi Zajączkowi oraz cesarzowi Aleksandrowi I i przez nich zatwierdzony. Tak więc Biuro centralne, rozpoczęło pracę, trwającą nieprzerwanie do wybuchu powstania listopadowego, już w pierwszej połowie sierpnia 1821 r.

W skład Biura weszli: szef żandarmerii gen. Rożniecki, naczelnik policji miejskiej Lubowidzki, major placu płk Józef Aksamitowski, prezydent Komisji Województwa Mazowieckiego Rajmund Rembieliński oraz minister spraw wewnętrznych i policji Tadeusz Mostowski. Posiedzenia zwyczajne odbywały się dwa razy dziennie. Posiedzenia nadzwyczajne, na rozkaz Konstantego, lub w wypadkach nagłej potrzeby, zwoływane były o każdej godzinie dnia i nocy. Komisarze cyrkułowi, oficerowie żandarmerii, adiutanci placu i niżsi urzędnicy policyjni obowiązani byli stawiać się codziennie z raportem na posiedzenia Biura i odbierać jego rozkazy. Ponadto musieli raportować o każdym wypadku nadzwyczajnym, wydarzonym w obrębie ich atrybucji. Przepis ten miał w szczególności poddać władzy Biura takich niedogodnych urzędników policji, jak Schley i Mackrott, czyli kontrpolicję. Prowadzone były zwięzłe protokoły posiedzeń. Przyjęto zasadę, że członkowie tej instytucji mieli nie prowadzić między sobą korespondencji. Sekretarz Biura, którym został Ludwik Osiński, uprawniony był do pełnienia, pod nadzorem Lubowidzkiego, czynności inkwirenta (sędziego śledczego). Biuro kontaktowało się z w. ks. Konstantym przez Rożnieckiego lub za pośrednictwem Kuruty. Rożniecki, najstarszy stopniem, sprawował prezydencję, a tym samym, jako głowa Centralnego Biura Policji oraz szef żandarmerii, stanął na czele całej policji tajnej Królestwa.

Poza strukturą Biura pozostawała jednak kontrpolicja w. księcia, który nie zamierzał podporządkować swej tajnej służby instytucji zdominowanej przez Nowosilcowa.

Wraz z utworzeniem Centralnego Biura Policji, zajęto się również policją municypalną. Jej naczelnik Lubowidzki, wprowadzony do Biura, stawał się tym samym urzędowo jednym z filarów policji tajnej politycznej. Nowe Biuro wystąpiło niezwłocznie z projektem reformy policji municypalnej. Projekt ten, którego rzecznikiem u w. księcia i rządu został Nowosilcow, przewidywał znaczne wzmocnienie składu policji miejskiej, utworzenie w niej wydziału policji tajnej i powiększenie jej budżetu, którego duża część zasiliła nowy wydział miejskiej policji tajnej. Lubowidzki został pierwszym po Rożnieckim urzędnikiem policji tajnej cywilnej. Posiadał ok. 30 własnych agentów. Prawie codziennie składał osobiste raporty w. księciu. Wydział tajny ratusza stał się najważniejszym w całej policji miejskiej.

Powstanie Centralnego Biura Policji i przekształcenie policji municypalnej uwieńczyły dotychczasowy rozwój policji tajnej warszawskiej. Zasoby ludzkie i pieniężne, jakimi rozporządzała, nie dają się dokładnie oszacować, z powodu zaginięcia dużej liczby, także wielu najcenniejszych, tajnych akt policyjnych, zniszczonych lub usuniętych przez osoby zainteresowane, natychmiast po wybuchu powstania listopadowego. Agentami policji tajnej byli zarówno kryminaliści jak i ludzie z pospólstwa, a także osoby z wyższych sfer, w związku z czym, także donosy były różne w formie i treści - niektóre pisane pięknym, literackim językiem, inne natomiast prostym, z błędami ortograficznymi. Sporządzane były w języku polskim, rosyjskim, niemieckim, żargonem żydowskim, albo też wykwintną francuszczyzną. Te ostatnie często w formie listownej, nieraz w umówionych przenośniach, nie zawsze dziś zrozumiałych, niekiedy atramentem sympatycznym.

Gospodarka finansowa policji tajnej jest dziś trudna do określenia. Według pobieżnego tylko szacunku, nie licząc takich instytucji pokrewnych jak żandarmeria, czy wywiad wojskowy, koszt utrzymania policji tajnej Królestwa wynosił ok. pół miliona złp. rocznie.

Rozwój policji tajnej, wzrost jej znaczenia na życie publiczne stały się jedną z przyczyn wybuchu powstania listopadowego. Wraz z tym wydarzeniem zakończyła ona swoją działalność.

Do Spisu Treści

Zawartość

W skład zespołu akt policji tajnej w. ks. Konstantego wchodzą dokumenty pochodzące z trzech kancelarii: barona Sassa, Mateusza Schleya i Henryka Mackrotta. Najliczniejszą grupę stanowią akta z biura Henryka Mackrotta. Dzisiejszy układ akt w zespole odpowiada układowi sprzed II wojny światowej. Kolejność akt jest następująca: 1. akta z kancelarii barona Sassa, 2. Mateusza Schleya i 3. Henryka Mackrotta. Zawartość zespołu nie odpowiada jednak ściśle stanowi posiadania Archiwum Akt Dawnych przed wojną. Brak jest np. raportów Sassa z 1820 r. Zachowane XIX-wieczne sygnatury kancelaryjne wskazują na bardzo duże braki w stosunku do stanu pierwotnego, czyli z okresu działania Komisji Krywcowa. Najwyższy z numerów występujących na aktach to 218, a nie był to zapewne numer ostatni.

W zespole występują następujące serie:

- Biuro barona Sassa, 1814-1830, 6 j.a., sygn. 1-6: korespondencja w. ks. Konstantego w sprawach organizacji wywiadu i perlustracji listów na Wołyniu i Podolu oraz raporty Sassa z jego podróży po tych terenach, w których informuje o przeprowadzonych rozmowach z różnymi osobami, o sprawach z dziedziny gospodarki, administracji, wojskowości, życia towarzyskiego, stosunkach w Galicji i na Bałkanach; oryginalne raporty z państw zachodnioeuropejskich adresowane do Sassa, bądź ich odpisy, poprawiane najprawdopodobniej przez barona lub z jego dyspozycji. Poruszane w nich tematy dotyczą: stosunków politycznych m.in. we Francji, Anglii, Hiszpanii, Niemczech i Włoszech, sytuacji wewnętrznych tych państw, stronnictw politycznych, charakterystyki mężów stanu, zagadnień związanych z Polską w prasie zagranicznej, Polaków przebywających za granicą, ich życia, kontaktów towarzyskich, podróży; oryginalne listy i raporty opracowane w kancelarii Sassa na podstawie donosów zawierające informacje z obozu wojskowego na Powązkach, skargi na nadużycia gospodarcze, czy skorumpowanych sędziów.

- Biuro Mateusza Schleya, 1815-1830, 33 j.a., sygn. 7-39; (jednostka o sygn. 7 pochodzi z kancelarii Jerzego Kempena i została włączona do tej serii, ponieważ Schley był bezpośrednim następcą Kempena na stanowisku szefa policji tajnej); księgi z tego biura dzielą się na dwie zasadnicze grupy: sygn. 8-24 (czystopisy raportów dziennych, wysyłanych w. księciu i Kurucie) oraz sygn. 25-37 (księgi wpisów zawierające kopie raportów i pism wychodzących z wydziału Wyższej Wojskowej Tajnej Policji); większość raportów z sygn. 8-24 posiada swoje kopie w księgach wpisów; obie grupy akt, wskutek braków w stanie zachowania, uzupełniają się wzajemnie; księgi dotyczą wywiadu wewnętrznego, choć obejmują również Wielkie Księstwo Poznańskie oraz Wolne Miasto Kraków i zawierają raporty o obcokrajowcach, członkach korpusów dyplomatycznych i misji wojskowych, oficerach armii polskiej.

- Biuro Henryka Mackrotta, 1819-1830, 77 j.a., sygn. 40-116; (jednostka o sygn. 116 została utworzona z luzów stanowiących fragmenty raportów, patrz pole „uwagi” w inwentarzu); księgi z tego biura dzielą się na dwie zasadnicze grupy: sygn. 40-103 (czystopisy zawierające raporty, pisane przez Mackrotta) oraz sygn. 105-115 (kopiariusze raportów Mackrotta, przepisane w formie ciągłej); większość woluminów zawiera raporty dotyczące wielu spraw cywilnych i wojskowych, tylko niektóre są poświęcone jednej lub kilku sprawom; raporty obejmują przede wszystkim teren Warszawy i okolic i dotyczą: studentów, wolnomularstwa, Sejmu Królestwa Polskiego, posłów, senatorów, wojskowych, lekarzy, urzędników, Związku Kosynierów, więzienia w klasztorze karmelitów, obozów wojskowych, tajnych stowarzyszeń studentów, osób prywatnych, m.in. Alberta Domańskiego, generałowej Anny Łączyńskiej, wdowy po Józefie Benedykcie Łączyńskim, ppłk. Antoniego Franciszka Kozakowskiego, gen. Michała Cichockiego, płk. Michała Kosińskiego, płk. Józefa Michałowskiego, domu lekarza Franciszka Brandta, lekarza Maurycego Wolffa, mjr. Edwarda Gierałdowskiego (Gierałtowskiego); ponadto Mackrott opisywał: nastroje polityczne, zachowanie się ludności w miejscach publicznych (takich jak park na Bielanach, ogrody, place, cmentarze), najdrobniejsze awantury i bójki, kłótnie żołnierzy, rozmowy prowadzone w kawiarniach, oberżach, karczmach, na ulicach i balach, z których szczególnie wyławiał akcenty antyrosyjskie, reakcje ludności na różne wydarzenia polityczne zarówno krajowe, jak i zagraniczne.

Zachowane księgi policji tajnej w. ks. Konstantego zawierają szereg załączników. Najwięcej znajduje się ich w serii Mackrotta. Są to m.in.: karty drogi, gazety, afisze teatralne, różne raporty, oryginalne donosy nie wpisane do ksiąg, korespondencja prywatna (m.in. przechwycone listy więźniów), poezja okolicznościowa, taksy, prospekty zapowiadające nowości wydawnicze, litografie oraz ryciny.

Do Spisu Treści

Układ

Chronologiczny.

Do Spisu Treści

Udostępnianie - Ograniczenia

Udostępnianie - Ograniczenia

Zespół jest zmikrofilmowany.

Reprodukowanie

Prawa własności należą do Skarbu Państwa.

Do Spisu Treści

Inne Materiały Pokrewne

AGAD:

Władze Centralne Powstania Listopadowego, sygn.: 216, 220, 221a, 221b, 225, 556, 557a, 557b, 557c, 646.

Do Spisu Treści

Hasła osobowe

Do Spisu Treści

Informacje dodatkowe

Dzieje przechowywania (Historia zespołu)

Po wybuchu powstania, jedną z pierwszych czynności powstańców było zajęcie kancelarii w. ks. Konstantego, Kuruty i Nowosilcowa oraz zabezpieczenie papierów, znajdujących się w mieszkaniach głośniejszych szpiegów: Rożnieckiego, Lubowidzkiego, Schleya i Mackrotta. Już 30 listopada zabrano ich dokumenty i złożono w Ratuszu, w kancelarii komendanta Warszawy gen. Juliana Sierawskiego. Kancelarie Mackrotta i Schleya udało się przejąć w całości, natomiast papiery Rożnieckiego w znacznym stopniu zostały zniszczone. Osobisty dozór nad nimi pełnił wiceprezydent miasta Tomasz Łubieński. Stąd przewieziono je do Banku Polskiego, gdzie 3 XII 1830 r. opieczętowano. Klucze i pieczęcie złożono na ręce urzędników Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. Zabór tych papierów dokonywany w pośpiechu, przeważnie przez ludzi niedoświadczonych sprawił, że papiery uległy całkowitemu pomieszaniu. Rząd Tymczasowy powołał 5 grudnia Komitet Rozpoznawczy do przejrzenia papierów policji tajnej. Na czele trzynastoosobowego Komitetu stanął Julian Ursyn Niemcewicz. Komitet rozpoczął swoje czynności 7 grudnia, które polegały głównie na zabezpieczeniu pozostałych dokumentów policji tajnej, z których wiele pozostawało nadal w urzędzie municypalnym, gdzie przez różne osoby związane z Lubowidzkim były zabierane lub niszczone. Inne natomiast znajdowały się nadal w domach prywatnych, choć opieczętowane.

Przejęto i opieczętowano papiery z archiwum Hincza w Pałacu Łubieńskich oraz dokumenty komendanta placu i archiwum w. księcia z Pałacu Brühlowskiego. Natomiast archiwum belwederskie powierzono Dyktatorowi, który dopiero przed bitwą pod Grochowem przekazał je Komitetowi. Papiery Nowosilcowa jeszcze przed 29 XI 1830 r. przejął częściowo Józef Kalasanty Szaniawski i ukrył przed swoim wyjazdem do Wiednia. Pozostałe w znacznej mierze rozgrabiono na początku powstania.

Dokumenty złożone w Banku Polskim znajdowały się w wielkim nieporządku, widać było ślady przeszukiwań. Znaleziono wśród nich pismo KRPiS z 5 XII 1830 r. do Rządu Tymczasowego w sprawie monopolów. Wobec tego, iż papiery zostały opieczętowane 3 grudnia, powstało domniemanie, że tego przeszukania dopuścili się urzędnicy KRPiS, posiadający klucze i pieczęcie. Publicznie mówiono o usunięciu papierów Lubowidzkiego i żądano przeprowadzenia natychmiastowego śledztwa, które z braku dowodów zostało umorzone.

Zadaniem Komitetu było przesłuchanie uwięzionych agentów. Jednak część z nich (Sass, Tobiasz Mackrott) zginęła 29 XI 1830 r., inni (Rożniecki, Lubowidzki) zbiegli, a niektórych uwięziono, lub poszukiwano.

Opinia publiczna uważała działania Komitetu za zbyt opieszałe, dlatego też dyktator Józef Chłopicki, 29 XII 1830 r. powołał nową Komisję do rozpatrzenia akt policji tajnej i oddania pod sąd agentów. Prezesem Komisji został hr. Michał Potocki, wkrótce zastąpiony przez posła płockiego Jana Turskiego. 9 I 1831 r. Komisja Rządowa Sprawiedliwości wyznaczyła miejsce posiedzeń nowej Komisji oraz udzieliła jej pomocy kancelaryjnej i oddelegowała sędziego. Sejm przyznał Komisji skromny budżet w wysokości 1797 zł 20 gr. W takiej sytuacji Komitet Rozpoznawczy do przejrzenia papierów policji tajnej uznał swe działania za zbędne i 7 I 1831 r. podał się do dymisji, zobowiązując się ogłosić raport ze swoich prac, co nastąpiło 18 I 1831 r.

Tymczasem Komisja rozpoczęła przygotowania do publikacji pierwszych listów szpiegów. Prace szły powoli, m.in. ze względu na ciągle zmieniający się jej skład. Po Turskim prezesem został Wiktor Rembieliński, a następnie kasztelan hr. Wojciech Męciński.

W miejsce Komisji, w marcu 1831 r. Rząd Narodowy mianował Komitet Rozpoznawczy złożony z pięciu członków. Na jego czele stanął Michał Hube. Stosownie do nowej organizacji, Komitet Rozpoznawczy, obradujący w pełnym składzie, na podstawie akt, będących w jego dyspozycji, miał orzekać w przedmiocie winy lub niewinności osoby posądzonej o należenie do policji tajnej, mógł również żądać aresztowania lub przedłużenia aresztu pewnych osób, które uważał za podejrzane lub niebezpieczne. Również podczas sądzenia lub przesłuchiwania przez sądy oskarżonych o szpiegostwo Komitet miał prawo delegować swego członka. Komitet Rozpoznawczy mieścił się początkowo w Banku Polskim, następnie w połowie kwietnia został przeniesiony do znacznie obszerniejszego lokalu w Pałacu Krasińskich. Przenoszenie tak dużej ilości papierów, w pośpiechu, bez zachowania należytej ostrożności, zwiększyło jeszcze nieład, w jakim pozostawały one od chwili złożenia ich w Banku. Przemieszanie papierów potęgował także fakt, że poszczególni członkowie Komitetu brali do przeglądania papiery z różnych działów. Przewodniczący Komitetu Michał Hube niechętny Lubeckiemu, przez którego został usunięty ze służby w 1827 r., swą pracę w Komitecie poświęcił udowodnieniu tezy o związku między rozwojem policji tajnej, a polityką gospodarczą i społeczną ministra skarbu i poszukiwał głównie śladów nadużyć, popełnionych przez Lubeckiego. Z tego powodu najważniejsze papiery Nowosilcowa i Sassa zostały zbadane powierzchownie, a nawet pominięte. W kwietniu 1831 r. Komitet opublikował pierwsze listy szpiegów.

W raporcie złożonym Rządowi Narodowemu 21 lipca, Komitet Rozpoznawczy naszkicował obraz swoich czynności poczynając od 12 III 1831 r. Jednym z głównych jego zadań było ułożenie listy osób posądzonych o należenie do policji tajnej na podstawie zebranych papierów. Lista taka, zawierająca 107 nazwisk, została przesłana 17 marca Rządowi Narodowemu. Później nadsyłano jeszcze listy dodatkowe. Ogółem rozpatrzono 340 spraw, z czego 74 osoby uwolniono całkowicie od zarzutu szpiegostwa. 52 osoby oddano pod dozór policji. Do innych władz odesłano 21 osób, a pod sąd kryminalny oddano 6 osób. Do kategorii denuncjantów zaliczono 29 osób, a do kategorii agentów dyplomatycznych byłego rządu 6 osób. Spraw nieukończonych pozostało 164.

Opieszałość władzy w wyciągnięciu konsekwencji wobec osób oskarżonych o należenie do policji tajnej spowodowała, że 15 VIII 1831 r., doszło do zamieszek, w wyniku których ludność Warszawy powiesiła lub zakłuła bagnetami 34 osoby. Zginęli m.in.: gen. Fanshave, Henryk Mackrott, Schley i Birnbaum. Wraz z egzekucją szefów policji zamknięta została lista szpiegów, a działania Komitetu ograniczały się do przygotowania ewakuacji zebranych dokumentów w razie upadku Warszawy.

Wobec niespodziewanego, szybkiego upadku Warszawy, Rząd Narodowy nie był wstanie wywieźć akt Komitetu Rozpoznawczego i innych papierów, zabranych podczas powstania z mieszkań i biur różnych osób. Część papierów Hube zdążył zdeponować w klasztorze pp. Sakramentek, reszta z niewielkimi brakami pozostała w lokalu Komitetu Rozpoznawczego w Pałacu Krasińskich.

Gen. Jan Witt, mianowany wojennym gubernatorem zdobytej Warszawy, nakazał opieczętować lokal, gdzie znajdowały się akta i postawić przy nim warty. 29 X 1831 r. została utworzona przez Iwana Paskiewicza komisja do uporządkowania tych papierów, której przewodniczącym został gen. Krywcow. Na początek Komisja otrzymała za zadanie zgromadzenie wszystkich zabranych w czasie powstania akt i papierów, pochodzących ze Sztabu Głównego i kancelarii oraz z gabinetu w. księcia i Kuruty. W tym celu Komisja miała prawo żądać od wszystkich władz miejscowych potrzebnych informacji, przesłuchiwać osoby, które w czasie powstania zabierały jakiekolwiek papiery i na podstawie otrzymanych od nich wskazówek poszukiwać brakujących akt oraz za pośrednictwem organów władz miejscowych, zażądać, ażeby każdy, mający jakąkolwiek wiadomość o przechowywanych papierach, zawiadomił ją o tym. Jedną z pierwszych czynności Komisji miało być sporządzenie po wcześniejszym rozsegregowaniu dokładnych inwentarzy akt. Inwentarze te miały być przedstawione na ogólnym posiedzeniu z wnioskiem, dokąd dane akta mają być przekazane.

Obwieszczenia Komisji, publikowane dwukrotnie przez gazety, przyniosły zamierzony skutek, bowiem wskazano miejsce, gdzie odbywał swoje posiedzenia podczas powstania Komitet Rozpoznawczy. Papiery znajdowały się w dużym nieładzie, wiele było podartych, a wszystko razem przemieszane. Nie mogąc na miejscu dokonać segregacji, przewieziono akta do Pałacu Brühlowskiego, gdzie przystąpiono do wyselekcjonowania papierów z kancelarii w. księcia oraz z kancelarii Nowosilcowa. Także prof. Uniwersytetu Warszawskiego Ludwik Osiński złożył Komisji niektóre akta, pozostawione u niego przez gen. Jana Krukowieckiego, a pochodzące m.in. z kancelarii Nowosilcowa np. sprawy tajnych związków i z kancelarii dyplomatycznej w. księcia.

Komisja, dzięki doniesieniu bp. Adama Prażmowskiego, wykryła także akta Komitetu Rozpoznawczego złożone w trzech skrzyniach podczas powstania w klasztorze Sakramentek. Wśród nich znajdowało się również wiele akt, brakujących z kancelarii w. ks. Konstantego i Nowosilcowa. Na podstawie tych dokumentów stwierdzono, kiedy i jakie papiery były zabierane i kto tego dokonywał. Wiele papierów, w szczególności z kancelarii Mohrenheima zabrano do lokalu Rządu Narodowego, inne natomiast wzięło naczelne dowództwo wojsk powstańczych. Komisja Krywcowa stwierdziła poważne braki w dokumentach wielkoksiążęcych. W poszukiwaniu zaginionych papierów zarządzono specjalną rewizję w klasztorze Kapucynów w Zakroczymiu, jako ostatnie miejsce pobytu Rządu Narodowego przed opuszczeniem kraju. Poszukiwania nie dały jednak żadnego wyniku.

W listopadzie 1831 r. Nowosilcow zwrócił się do Paskiewicza z prośbą, aby ten ułatwił urzędnikowi Homzinowi poszukiwania zagrabionego w czasie powstania akt i mienia z jego kancelarii. Paskiewicz przychylił się do tej prośby i nakazał dopuścić Homzina do prac Komisji. Decyzja Paskiewicza spotkała się ze sprzeciwem gen. Krywcowa, który uważał, że Komisja powołana została jedynie do uporządkowania akt w. ks. Konstantego, ponadto, że nie dysponuje odpowiednią liczbą urzędników, aby zwiększać jej zadania. Paskiewicz nie zmienił jednak zdania i zażądał wybrania pewnej ilości urzędników z pośród Komisji i powierzenia im pracy nad uporządkowaniem kancelarii Nowosilcowa. Ponadto mianował Homzina członkiem Komisji Krywcowa.

W początkach czerwca 1832 r. prace Komisji nad gromadzeniem i segregacją akt w. ks. Konstantego i Nowosilcowa posunęły się tak daleko, że mogła złożyć Paskiewiczowi obszerny raport o dokonanych czynnościach. Akta różnych kancelarii wielkoksiążęcych zostały rozsegregowane, sporządzono do nich inwentarze oraz wykazy brakujących akt. Samych inwentarzy sporządzono 58. Komisja, wydzielając akta, pochodzące z kancelarii Konstantego i Nowosilcowa, zaopiekowała się również papierami z innych urzędów lub od innych osób: Kuruty, Sassa, Schleya, Mackrotta i innych. Co się tyczy spraw nieukończonych, a wymagających pośpiesznego załatwienia, Komisja kierowała te sprawy do władz, które przejęły odpowiednie resorty.

W zakończeniu swego raportu Komisja wystąpiła z szeregiem konkretnych wniosków w sprawie dalszego przeznaczenia tych akt. Jej zdaniem powinny one ulec podziałowi. Część akt miała pozostać w Warszawie, część natomiast miano wysłać do Petersburga, Wilna, Kijowa i Mińska. 1 VII 1832 r. do wniosków Komisji Krywcowa, popartych przez Paskiewicza, przychylił się Mikołaj I.

Wcześniej jeszcze przekazano petersburskiemu Ministerstwu Spraw Zagranicznych szczątki korespondencji dyplomatycznej, ocalałe z kancelarii barona Mohrenheima.

29 września prace Komisji dobiegły końca. Akta przeznaczone do wysłania zostały zapakowane do 100 dużych skrzyń i przygotowane do drogi. Akta zaś dotyczące Królestwa Polskiego, a wśród nich akta policji tajnej oraz akta specjalnej kancelarii w. ks. Konstantego do spraw wojska polskiego zostały złożone w archiwum byłej Komisji Rządowej Wojny, utworzonym przy Zarządzie Spisu i Zaciągu Wojskowego, pod bezpośrednią opieką dyrektora Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych gen. Józefa Rautenstraucha.

Odnośnie akt nie należących do kancelarii wielkoksiążęcej i Nowosilcowa, które znalazły się w papierach Komitetu Rozpoznawczego, Komisja zaproponowała, aby zwrócić gen. Rożnieckiemu jego papiery osobiste, rachunki i korespondencję prywatną. Natomiast papiery Lubowidzkiego z wyjątkiem prywatnej korespondencji radcy stanu Szaniawskiego oraz akta, dotyczące zaprowadzenia w Królestwie Polskim policji wiejskiej, przekazano gen. Rautenstrauchowi.

Część akt w. ks. Konstantego przejął dyrektor kancelarii Sądu Najwyższego Kryminalnego radca stanu Mikołaj Starynkiewicz. Po jego śmierci w 1857 r. znaleziono w jego mieszkaniu ogromną ilość akt, dotyczących powstania listopadowego oraz pochodzących z kancelarii w. ks. Konstantego, dotyczących tajnych związków. Do uporządkowania papierów po Starynkiewiczu ówczesny namiestnik ks. Gorczakow powołał 17 XII 1857 r. specjalną komisję pod przewodnictwem senatora Dmitrjewa, który, rozsegregował te akta na 7 odrębnych działów i sporządził 7 inwentarzy. Akta te zostały następnie przekazane w 1858 r. do archiwum Kancelarii Własnej Namiestnika, skąd część, nie dotyczącą Królestwa Polskiego, przesłano do Wydziału III Kancelarii JC Mości. O dalszych losach tej części akt brak jest danych.

Natomiast akta złożone w archiwum byłej Komisji Rządowej Wojny, po zamknięciu w 1860 r. Zarządu Spisu i Zaciągu Wojskowego, przeszły wraz z tym archiwum pod nadzór KRSW. W 1865 r. uległy dewastacji. 48 paczek, codziennych raportów policji tajnej składanych w. księciu, a wśród nich raporty Lubowidzkiego i Sassa, zawierające m.in. doniesienia o gen. Józefie Chłopickim, gen. Michale Radziwille i gen. Janie Krukowieckim przekazano do archiwum Sztabu Warszawskiego Okręgu Wojennego (B. Pawłowski, Militaria polskie w warszawskich archiwach rządowych, Bellona, t. 1, 1918, z. 9, s. 670). Resztę albo zniszczono, albo sprzedano na papier. Zniszczeniu uległa korespondencja sekretna Rożnieckiego, 1 wolumin akt sądu wojennego w sprawie Łukasińskiego, 14 paczek raportów policji tajnej, raporty namiestnika Królestwa Polskiego, władz cywilnych i wojskowych z lat 1815-1830.

W 1915 r. dokumenty policji tajnej znajdujące się w archiwum Sztabu w forcie Włodzimierza, prawdopodobnie nie zostały ewakuowane do Rosji, a jeżeli tak, to tylko częściowo. Wtedy to z niedostatecznie strzeżonego przez władze niemieckie fortu zniknęła pewna część akt i ukazała się następnie w sprzedaży u miejscowych antykwariuszy.

Zaraz po I wojnie światowej raporty policji tajnej w. ks. Konstantego zastano w kilku miejscach, m.in. w siedzibie archiwum wojskowego, w forcie Włodzimierza oraz w Archiwum Skarbowym na ul. Rymarskiej.

Scalanie tych akt rozpoczęło Archiwum Akt Dawnych w Warszawie w 1921 r. Wtedy to Archiwum otrzymało zbiór 44 tomów raportów policji tajnej z lat 1815-1830 (Archiwum Akt Dawnych w Warszawie w latach 1918-1926, Archeion, z. 2, 1927, s. 153).

W 1930 r. w Archiwum Akt Dawnych znajdowało się już 61 tomów raportów policji tajnej: Schleya, Mackrotta oraz Sassa. Raporty z kancelarii Sassa pochodziły jedynie z lat 1820, 1823, 1824, 1829 i 1830. Ponadto znajdowało się tam 6 woluminów z kancelarii barona Mohrenheima.

Kilkadziesiąt tomów raportów Schleya i Mackrotta z różnych lat posiadało Centralne Archiwum Wojskowe. Zaginęły natomiast całkowicie papiery szpiegowskie Rożnieckiego, Lubowidzkiego oraz Sagtyńskiego, które przynajmniej częściowo były w posiadaniu Komitetu Rozpoznawczego, a które prawdopodobnie zostały zwrócone właścicielom.

W latach 1933-1934 Archiwum Akt Dawnych przejęło z CAW kolejne 52 tomy raportów policji tajnej w. ks. Konstantego (A. Rybarski, Sprawozdanie z Działalności Archiwów Państwowych lata 1933 i 1934, Archeion, z. 13, 1935, s. 218). Stąd nieokreślona liczba tomów raportów została wykradziona przez jednego z magazynierów archiwalnych, który współpracując z antykwariuszami, dostarczał im, według relacji prof. Kazimierza Konarskiego, sporo cennych akt, m.in. policji tajnej. Ostatnie po przeprowadzonym śledztwie wróciły do Archiwum bez większych strat ilościowych, ale w złym stanie fizycznym (F. Ramotowska, Policja tajna w. ks. Konstantego, w: Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, t. 2, Przewodnik po zasobie, Epoka porozbiorowa, pod red. F. Ramotowskiej, Warszawa 1998, s. 89-90).

II wojnę światową akta policji tajnej w. ks. Konstantego przetrwały dzięki zabezpieczeniu ich w forcie Sokolnickiego. Po wojnie akta te trafiły do Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie.

Obecnie w skład zespołu wchodzi 116 j.a. (115 woluminów oraz jedna jednostka złożona z luzów stanowiących fragmenty raportów) z lat 1814-1830. Jest to 6, 3 m.b. akt.

Jak cytować?

AGAD, P. T. Konst.

Opracowanie

Ok. 1955 r. do zespołu sporządzony został inwentarz kartkowy, który obecnie znajduje się w archiwum zakładowym AGAD oraz spis ciągły autorstwa Andrzeja Sienkiewicza. Jednostki opisane zostały odręcznie w sposób ogólnikowy, bez tłumaczenia tytułów na język polski. Pominięto takie elementy jak: język akt, opis zewnętrzny, dawne sygnatury. Aktom nadano sygnaturę ciągłą od 1 do 114. Kilka woluminów posiadało sygnaturę cyfrowo-literową. Jednostka o sygn. 115 została dopisana do spisu w okresie późniejszym (została ona wyodrębniona z zasobu AGAD i włączona do akt Policji Tajnej). W 2009 r. Komisja Metodyczna AGAD na wniosek autora niniejszego inwentarza podjęła decyzję o melioracji spisu Sienkiewicza połączonej z reinwentaryzacją zespołu. Układ w zespole pozostawiono bez zmian z wyjątkiem jednostki o dawnej sygn. 114 z kancelarii Kempena, którą umieszczono na początku serii Schleya, pod sygn. 7. Akta w danej serii zostały ułożone chronologicznie. Sprawdzono, rozszerzono i przetłumaczono na język polski tytuły. Zweryfikowano i uściślono datację. Sprawdzono paginację, uzupełniając brakujące dane. Zlikwidowano sygnatury cyfrowo-literowe. Aktom po uporządkowaniu nadano nową sygnaturę ciągłą. Sporządzono konkordancję sygnatur dawnych i obecnych: (pierwszą pozycję w konkordancji stanowi sygnatura nadana w AGAD w latach 50. XX w.; kolejne to: sygnatury Komisji Krywcowa i niezidentyfikowane numery z okresu późniejszego).

Uzupełniono inwentarz o zapis dotyczący języka akt, sygnatur dawnych, opisu zewnętrznego oraz pole: uwagi. Sprawdzono stan zachowania akt. W związku z tym, iż w zespole znajduje się znaczna ilość załączników utworzono w inwentarzu pole pod nazwą „Aneksy”, gdzie załączniki te zostały opisane. Ponadto rozwinięto i sprawdzono imiona oraz nazwiska osób zamieszczonych w aktach, a występujących w inwentarzu. Inwentarz wpisany został do komputerowej bazy danych Access. Zespół jest zmikrofilmowany.

Do inwentarza opracowano wstęp oraz, decyzją kolejnej Komisji Metodycznej z 16 IX 2010 r. - indeks osób występujących w zapisach inwentarzowych.

KONKORDANCJA

Dawne sygnatury	Obecna sygnatura
1, 62/3, 62, 3, 2	1
2, 63/4, 63, 4, 3	2
3, 68/9, 68, 9, 4	3
4, 69/10, 69	4
5, 70/11, 70, 6	5
6, 60/1, 60, 1, 7	6
7	8
8	9
9	10
10	11
11, 212, 43	12
12	13
13	14
14, 190	15
15, 191, 13	16
16, 192, 25	17
17, 198, 45	18
18, 201	19
19	20
20, 201	21
21, 202	22
22	23
23, 205	24
24, 118, 46	25
25, 119, 47, 2	26
26, 120, 48	27
27, 121, 49	28
28, 122-II, 51, 5	29
29, 123, 52	30
30, 124-I, 53, 8	31
31, 124-II	32
32, 125-I, 55, 10	33
33, 125-II, 56	34
35, 127-I, 58, 13	35
36, 127-II, 59, 14	36
37, 128, 60, 15	37
38, 129, 61, 7	38
39, 122-I, 50	39
40a	40
40b, 40, 130	41
41, 130	42
42, 131, 10	43
43, 132, 11	44
44, 195	45
45a	46
46, 135, 14 b	47
47, 136	48
48, 137, 16	49
49, 138, 17	50
50, 139, 18	51
51, 140, 19	52
52, 141	53
53, 142, 3	54
54, 143	55
55, 144, 5	56
56, 145	57
57, 146, 7	58
58, 147, 8	59
59, 148	60
60, 149, 10	61
61, 150	62
62, 151, 12	63
63, 152, 13	64
64	65
65	66
66, 155, 16	67
67, 156, 17	68
68	69
69	70
70, 159	71
71	72
72, 161	73
73	74
74, 163, 20	75
75	76
76, 215, 25	77
77, 216, 26	78
78, 217, 27	79
79, 218, 28	80
80, 165, 21	81
81	82
82	83
83, 167, 22	84
84, 168, 23	85
85, 169, 24	86
86, 170, 25	87
87, 171	88
88, 172, 25 b	89
89	90
90	91
91	92
92, 176	93
93, 177	94
94	95
95	96
96	97
97, 181, 26	98
98, 182	99
98a	100
99, 183, 28	101
100, 184, 29	102
101, 115/14, 14, 40	103
102, 115/16, 16, 42	104
103, 115/15, 15, 41	105
104, 115/1, 1, 30	106
105, 115/2, 2, 31	107
106, 115/3, 3, 32	108
107, 115/4, 4, 33	109
108, 115/6, 6, 34	110
109, 115/7, 7, 35	111
110, 115/8, 8, 36	112
111, 115/9, 9, 37	113
112, 115/10, 10, 38	114
113, 115/12, 12, 39	115
114, 115/19, 19, 1	7
115	116

Do Spisu Treści

Bibliografia

Policja tajna w. ks. Konstantego, passim

Archiwum Akt Dawnych w Warszawie w latach 1918-1926, Archeion, z. 2, 1927

Askenazy S., Łukasiński, t. 1, Warszawa 1929

Iwaszkiewicz J., Losy Archiwum Kancelaryj W. Ks. Konstantego i Nowosilcowa, Archeion, z. 6-7, 1930

Kaczyńska E., Drewniak D., Ochrana. Carska Policja Polityczna, Warszawa 1993

Karpińska M., Policje tajne w Królestwie Kongresowym, Przegląd Historyczny, t. 76, 1985, z. 4

Pawłowski B., Militaria polskie w warszawskich archiwach rządowych, Bellona, t. 1, 1918, z. 9

Ramotowska F., Policja tajna w. ks. Konstantego, w: Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, t. 2, Przewodnik po zasobie, Epoka porozbiorowa, pod red. F. Ramotowskiej, Warszawa 1998

Raport Komitetu do przejrzenia papierów Policyi Tajnej ustanowionego, Warszawa 1831

Rybarski A., Sprawozdanie z Działalności Archiwów Państwowych lata 1933 i 1934, Archeion, z. 13, 1935

Wincenciuk P., Policje tajne w Królestwie Polskim (1815-1830) i dzieje ich spuścizny aktowej, Miscellanea Historico-Archivistica, t. XIX, Warszawa 2012

Do Spisu Treści

INWENTARZ