SPIS TREŚCI

Streszczenie

Dzieje aktotwórcy - Historia urzędu

Zawartość

Udostępnianie

Hasła geograficzne

Materiały Pokrewne

Pozostałe Informacje

Bibliografia

INWENTARZ

Parafia Izabelin 1923-1939

Akta stanu cywilnego Parafii Ewangelicko-Reformowanej w Izabelinie 1923-1939

Inwentarz zespołu PL, 1 557

Opracowanie Dorota Lewandowska

Dzieje aktotwórcy - Historia urzędu

Kościół Ewangelicko-Reformowany, podobnie jak Kościół Ewangelicko-Augsburski wywodzi się z nurtu XVI-wiecznej reformacji, której głównymi przedstawicielami byli Marcin Luter i Jan Kalwin. Polscy kalwiniści skupieni byli wokół prowincjonalnych, niezależnych Kościołów reformowanych zwanych Jednotami (Jednota Małopolska, Wielkopolska, Litewska, od XVIII wieku także Jednota Warszawska). W wyniku rozbiorów wyznawcy kalwinizmu znaleźli się w różniących się ustrojem organizmach państwowych. Cechą charakterystyczną ewangelików reformowanych z zaboru rosyjskiego była całkowita odrębność organizacji kościelnej w Królestwie Polskim oraz na terenach tzw. ziem zabranych, czyli w guberniach zachodnich Imperium. W Królestwie Polskim w 1828 r. z inicjatywy ks. Karola Diehla nastąpiło zjednoczenie protestantów (luteran i kalwinistów); powstała wspólna organizacja Kościołów reformowanego i augsburskiego, utworzono także wspólny Konsystorz Generalny dla obu wyznań. Taka sytuacja utrzymała się jednak tylko do 1849 r., kiedy to powstał odrębny Kościół Ewangelicko-Reformowany w Królestwie Polskim. Na początku wieku Jednota Warszawska była w rozkwicie. W zaborze pruskim i austriackim przetrwało tylko 5 zborów. W granicach ziem zabranych przez Rosję znalazła się Jednota Wileńska, najstarszy historycznie polski Kościół ewangelicki, powstały ok. 1553 r. Jednotę dotknęły represje władz carskich za kultywowanie polskości, zmieniała się jej struktura narodowościowa, napływali koloniści niemieccy. Jednak w przeciwieństwie do luteranów, kalwinistom zamieszkującym omawiane tereny udało się uregulować swoje położenie prawne odrębnie od rosyjskiego Kościoła ewangelickiego, na podstawie stosownych art. tzw. "ustawy wyznań obcych". Cechą charakterystyczną tego związku wyznaniowego był ściśle synodalny charakter, niezależność od władzy świeckiej, a uchwały synodu czyli tzw. kanony nie wymagały akceptacji władz państwowych. Kościół kalwiński w XIX w. przeżywał wyraźny regres. U schyłku tego stulecia w Jednocie Wileńskiej funkcjonowały tylko dwa dystrykty: żmudzki i wileński. Działało tu ok. 20 parafii. W okresie międzywojennym istniały w Polsce dwa Kościoły reformowane: Jednota Warszawska i Jednota Wileńska, przy czym po zakończeniu I wojny światowej i odzyskaniu przez Polskę niepodległości znaczna większość parafii Jednoty Wileńskiej (cały dystrykt żmudzki) znalazła się w Republice Litewskiej. Przy Jednocie Wileńskiej pozostała jedynie duża parafia w Wilnie i kilka mniejszych na Wołyniu. Konflikt z Jednotą Warszawską roszczącą sobie prawo do zwierzchnictwa nad reformowanymi zborami kresowymi rozwiązany został w 1922 r., kiedy ustalono ostatecznie przynależność Wilna do Polski. Jednocie Wileńskiej udało się odzyskać wszystkie pierwotnie do niej należące placówki duszpasterskie. W 1930 r. ich stan przedstawiał się następująco: parafia w Wilnie z filiałami w Izabelinie i Niepokojczycach oraz trzy parafie na Wołyniu: Boratyn, Kupiczów i Michałówka. W odróżnieniu od Jednoty Warszawskiej, którą cechował ustrój synodalno-prezbiterialny, Kościół wileński miał charakter czysto synodalny, lokalne gminy pozbawione były samorządności. Oprócz Synodu i jego Kolegium (od 1926 r. - Konsystorza) działało osobne Kolegium Kuratorów. Ustrój wewnętrzny Kościoła określała tzw. Wielka Agenda wydana w 1637 r. oraz wspomniane już kanony. Wileński Kościół u progu dwudziestolecia międzywojennego działał na terenie województw białostockiego, wileńskiego oraz wołyńskiego, stopniowo odzyskując swoje wpływy i zakładając nowe parafie. Sprzyjało temu także - krytykowane przez wielu - liberalne traktowanie innowierców przechodzących na protestantyzm z powodów pozakonfesyjnych, najczęściej w celu uzyskania rozwodu. W wyniku unii wyznaniowej z anglikanami w 1933 r., w skład Jednoty Wileńskiej weszły parafie tzw. misji barbikańskiej (w większości byli to Żydzi nawróceni na protestantyzm). W ten sposób Jednotę tworzyły ponownie trzy dystrykty (superintendentury): wileński, wołyński oraz białostocki - anglikański. Bardzo intensywny rozrost wspólnoty kalwińskiej nastąpił na Wołyniu; także w Warszawie w 1933 r. powstała parafia filialna do której należeli głównie konwertyci z katolicyzmu. W l. 30. XX w. Izabelin uzyskał status parafii. Była to też placówka, gdzie poprawnie układały się stosunki między luteranami i kalwinistami. Luteranie wchodzili w skład reformowanej rady kościelnej; korzystano z wspólnego kościoła i posługi duszpasterskiej. Według stanu na 1936 r. Jednota Wileńska liczyła 9 parafii z 10 filiałami, gdzie posługę duszpasterską sprawowało siedmiu księży i trzech diakonów (ok. 12 tys. wiernych).

Po zajęciu wschodnich województw przez Armię Czerwoną większość parafii uległa zamknięciu. W Wilnie, po przekazaniu miasta Litwie, parafię przyłączono do litewskiego kościoła ewangelicko reformowanego. W 1940 r. po wcieleniu Litwy do ZSRR większość pastorów wyjechała na Zachód. Po zakończeniu wojny większość wiernych wysiedlono, głównie na ziemie zachodnie i północne Polski.

Do Spisu Treści

Zawartość

Księgi: ślubów 1924-1939 i zgonów 1923-1938 z parafii wyznania ewangelicko-reformowanego Izabelin.

Do Spisu Treści

Udostępnianie - Ograniczenia

Udostępnianie - Ograniczenia

Księga posiada skany dostępne przy elektronicznej wersji inwentarza; udostępniana jedynie w postaci mikrofilmów lub skanów.

Nie udostępnia się w żadnej postaci do osobistego wglądu ksiąg urodzeń od których zamknięcia nie upłynęło jeszcze 100 lat oraz ksiąg ślubów i zgonów od których zamknięcia nie minęło 80 lat [Ustawa z 28 listopada 2014 r. - "Prawo o aktach stanu cywilnego". Dz. U., poz. 1741].

Reprodukowanie

Prawa własności należą do Skarbu Państwa.

Do Spisu Treści

Inne Materiały Pokrewne

Urząd Stanu Cywilnego m. st. Warszawy. Wydział III Rejestracji Stanu Cywilnego i Ksiąg Zabużańskich, ul. ks. I. Kłopotowskiego 1/3, 03-718 WARSZAWA

2 tomy ksiąg z tej parafii (urodzenia i małżeństwa), które zostaną przekazane w kolejnych latach.

Do Spisu Treści

Hasła geograficzne

Do Spisu Treści

Informacje dodatkowe

Dzieje przechowywania (Historia zespołu)

Księgi przejęte z USC; nab. 2156/2021 i 2239/2024: III Wydział Rejestracji Stanu Cywilnego i Ksiąg Zabużańskich USC, ul. Ks. I. Kłopotowskiego 1/3, 03-718 Warszawa.

Jak cytować?

AGAD, Izabelin. Ew.-Reform.

Opracowanie

Omawiana została zinwentaryzowana zgodnie z wytycznymi do opracowania i rejestracji akt stanu cywilnego (zarządzenie nr 5 Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z 6 IV 2020 r. w sprawie postępowania z aktami stanu cywilnego w archiwach państwowych i zarządzenia nr 9 Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z 10 VI 2021 r. w sprawie rejestracji akt metrykalnych i akt stanu cywilnego w archiwach państwowych w Zintegrowanym Systemie Informacji Archiwalnej).

Przewidywane dopływy

Urząd Stanu Cywilnego m. st. Warszawy. Wydział III Rejestracji Stanu Cywilnego i Ksiąg Zabużańskich.

Do Spisu Treści

Bibliografia

E. Alabrudzińska, Protestantyzm w Polsce w latach 1918-1939, Toruń 2004

E. Alabrudzińska, Kościoły ewangelickie na kresach wschodnich II Rzeczypospolitej, Toruń 1999

S. Grelewski, Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej, Sandomierz 1935

M. Kosman, Litewska Jednota Ewangelicko-Reformowana od połowy XVII wieku do 1939 roku, Opole 1986

Do Spisu Treści

INWENTARZ